Jacob Cloete Munnik (1875 – 1956)

< BACK

   1. Sy kinderjare

Op ‘n herfsdag in Bloemfontein distrik in die Republiek van Oranje-Vrystaat [OVS] (nou Vrystaat provinsie) het Jacob Cloete “Jaap” Munnik die wêreld binne gekom. Hy is op 13 Maart 1875 gebore as die tweede seun (derde kind) van Schalk Willem Munnik (1840 – 1917) en Martha Johanna Cloete (1853 – 1888). Jaap het vier broers en drie susters gehad.1-3

 Dis nie bekend wanneer Jaap Munnik die OVS verlaat het en verhuis het na die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) nie, maar met die uitbreek van die Tweede Anglo-Boere Oorlog in 1899 was hy saam met sy ouers woonagtig op die plaas Uitgevallen (ZAR no 109, Transvaal no 134 IT), net 15 km noord van die dorpie Ermelo.4,5 Waar die Nederduits Gereformeerde Kerk (NGK) die kerklike denominasie was waaraan die meeste Afrikaners in die OVS behoort het, het die Munnik-gesin in die ZAR lidmate van die Nederduitsch Hervormde Kerk (NHK) geword, wat in 1860 as die Staatskerk van die ZAR verklaar is. Die NHK het egter in 1885 saamgesmelt met die Transvaalse NGK om die Verenigde Kerk, ook bekend as die Nederduitsch Hervormde of [Nederduits] Gereformeerde Kerk (NH&GK) te vorm. Gedurende daardie tyd kon gemeentes wel self besluit of hulle ‘n meer Hervormde of ‘n meer Gereformeerde benadering wou handhaaf. Hierdie kunsmatige vereniging het gemoedere onder vele gemeentelede hoog laat loop en dit was dus van korte duur. Na sewe jaar, in 1892, het die NHK weer afgestig. Die NGK in die ZAR het egter na die afsplitsing as die NH&GK bly voortbestaan tot en met 1957 toe die naam amptelik terug verander is na NGK, soos dit ook in die Kaap, Natal en Oranje-Vrystaat bekend gestaan het. Eers in 1962 het die onafhanklike NGK Sinodes in die vier provinsies van die nuwe Republiek van Suid-Afrika onder die bestuur van ‘n Algemene Sinode verening.6-11

   2. Sy vrou

Jaap is op 29 Maart 1904 op Ermelo deur ds. Pieter Willem Ennis (1855 – 1932) van die NH&GK Ermelo (nou NGK Ermelo Moedergemeente) in die huwelik bevestig met die weduwee Magrietha Cornelia “Grieta” Swart (née Meyer).1,9,10,12,13 Sy was die dogter van Esaias Engelbertus Meyer (1857 – 1941) en Christina Margaretha Louisa Cornelia “Martha” Lewis (1862 – 1948) van die plaas Gemsbokheuwel (ZAR nr. 282, Transvaal nr. 87 IT) in Ermelo distrik. Grieta is op 8 April 1878 op die plaas Rietfontein in Pretoria distrik in die ZAR gebore.13,14  Ten tye van hul huwelik was Jaap nog woonagtig op die plaas Uitgevallen,13 maar in ongeveer 1908 het hulle verhuis na die plaas Lake Banagher (ZAR nr. 181, Transvaal nr. 102 IT) suid-oos van die dorpie Chrissiesmeer (ook bekend as Lake Chrissie). Jaap se attestate is op 24 Januarie 1909 vanaf NH&GK Ermelo na NHK Chrissiesmeer(-Ermelo) oorgedra en die Munnik-gesin het daar lidmate gebly tot teen die middel 1930’s.5,15-20 Teen die middel 1930’s het hulle egter na Breyten verhuis. Grieta was ‘n ervare vroedvrou wat verwagtende moeders in die omliggende gemeenskap bedien het, en het selfs van haar eie kleinkinders in die wêreld help bring.15,16Uit Grieta se eerste huwelik met Johannes Zacharias Swart snr. (ca Julie 1873 – 12 Maart 1897, Mooigelegen, Ermelo), seun van J.P. Swart en M.M. Moolman, is ‘n tweeling op 22 Januarie 1897 gebore waarvan net Johannes Zacharias “Jan” jnr. oorleef het. Grieta was maar net 18 jaar oud met ‘n twee maande-oue baba toe haar eerste man op die ouderdom van 23 jaar oorlede is.15,16,21,22

  • Jan Swart, Grieta se eerste kind en Jaap se stiefseun, het ‘n geliefde oudste broer vir sy jonger half-sibbe geword.15 Toe die Eerste Wêreldoorlog (WO1) op 28 Julie 1914 uitgebreek het, was Jan maar 17 jaar oud, maar het dadelik sy gewig daarby ingegooi in die daaropvolgende jaar toe Suid-Afrikaanse vrywilligers vanaf Augustus tot September 1915 gewerf is om as deel van die oorsese Britse magte aan die kant van die Geallieerdes (Brittanje, Frankryk en Verenigde State van Amerika) te gaan veg. Vrywilligers het in Potchefstroom aangemeld om die 1ste Suid-Afrikaanse (SA) Infantrie Brigade te vorm wat uit vier regimente bestaan het. Die Brigade was onder die oorhoofse bevel van Brig Gen Henry Timson Lukin (1860 – 1925). Die vrywilligers was hoofsaaklik Engelssprekend, met slegs 15% Afrikaanssprekend, wat met die verloop van die oorlog tot 30% toegeneem het. Daar was ook Nie-Blankes (swartes) wat in die oorlog ‘n belangrike en ondersteunende rol sou speel, soos hulp met loopgrawe grawe, asook voorrade en ammunisie rondkarwei, en dit selfs onder spervuur en bombardering by die vegtende soldate moes uitkry. Die Transvalers en Rhodesiërs het die 3de SA Infantrie Regiment van die Brigade uitgemaak, met Lt. Kol. Edward Francis W. “Frank” Thackeray (ca 1870 – 1956) as Bevelvoerder en Gen. Jan Christiaan Smuts (1870 – 1950) as Ere-Kolonel. In September 1915 het Jan Swart as lid van die 3de Regiment saam met sy Brigade-makkers per skip vanuit Kaapstad na Bordon, Hampshire, Engeland gereis en daar vir twee maande opleiding in oorlogvoering ondergaan. Teen Desember 1915 het die Brigade per skip na Egipte vertrek om die Senussi-opstand te onderdruk en binne ‘n maand (vanaf 23 Januarie tot 26 Februarie 1916) is die probleem deur die Suid-Afrikaners uitgesorteer. Vandaar het die Brigade na die Westelike Gevegsfront in Frankryk vertrek. Hier het die Suid-Afrikaners aan hewige gevegte deelgeneem. Die vernaamste was die Veldslag van die Somme, wat die bloedige Slag van Delville-bos ingesluit het waartydens Jan Swart gewond en vir dood agtergelaat is.6,7,23-34
    1
    Die Veldslag van die Somme het uit ‘n reeks kleiner slae bestaan wat vanaf 1 Julie tot 20 November 1916 tussen die Franse en Britse magte en die vyand, die Duitse magte plaasgevind het. Die Slag van Delville-bos het vanaf 15 – 20 Julie 1916 geduur. Op 15 Julie 1916 het die 2de en 3de SA Infantrie Regiment onder bevel van Lt. Kol. William E.C. Tanner van die 2de Regiment Delville-bos binne gemars. Nadat Tanner gewond is, het Thackeray oorgeneem en was in bevel vanaf 17-20 Julie. Die Duitsers se aanslag was hard, maar die Suid-Afrikaners het hul man in die bloedige stryd bly staan ten spyte van die intensiewe vyandelike bombardering, hoë eise aan fisiese vermoeëns en innerlike krag, asook groot lewensverliese. LEES HIER en HIER in meer detail oor die Suid-Afrikaners se rol en heldemoed tydens die Slag van die Somme, en spesifiek in Delville-woud. Van die 121 offisiere en 3032 blanke voetsoldate van die Batteljon, asook 250 Suid-Afrikaanse swartes, wat die woud inbeweeg het, het slegs 5 offisiere, 750 soldate en 30 swartes tydens ‘roll-call’ na afloop van die slag aangetree.6,7,25-27,33 Oor Thackeray het Gen. Lukin geskryf:
    1
    “Lieutenant-Colonel EF Thackeray CMG commanded his battalion at the capture of Delville Wood and, after Lieutenant-Colonel Tanner was wounded, took over the command of the troops in the wood, with orders that it was to be held at all costs. On the morning of the 18th July the enemy commenced a hurricane bombardment and attacked the wood with 9 1/2 battalions. The troops holding the perimeter of the wood were practically decimated – all officers being either killed or wounded. Lieutenant-Colonel Thackeray’s Headquarters had been established in a narrow trench in the SW portion of the wood known as Buchanan Street. Here this gallant officer, in spite of heavy bombardment and constant fierce attacks by the enemy, held on with his few remaining men. During the night 18/19 several hot bombing fights took place during which Lieutenant-Colonel Thackeray’s fine work stimulated his much exhausted men [who were without food for two days, had very little water left and hardly managed any sleep] to fight on. Lieutenant-Colonel Thackeray with the remnants of his force held the SW portion of Delville Wood until on 20th July when he was relieved. I have no hesitation in stating that in my opinion it was the splendid gallantry, fine example and devotion to duty of this officer that enabled the British troops to retain a footing in Delville Wood. I recommend that he be awarded the Victoria Cross.” 30
    Dit was gedurende die Slag van Delville-bos dat Jan Swart in albei bene gewond is. Sy makkers het hom vir dood agtergelaat. Nadat hy drie dae tussen die gesneuweldes gelê het en sy ouers reeds van sy “dood” verwittig was, is ontdek dat hy nog lewe. Hy is na ‘n hospitaal in Engeland geneem waar hy ‘n jaar lank verpleeg en gerehabiliteer is. Sy wonde het genees maar hy het ‘n stywe linkerbeen oorgehou.34 Op ‘n dag, nadat die jaar-lange routydperk reeds verby was, sien sy familie eendag ‘n mank figuur in die pad afkom. Tot hul skok en vreugde was Jan terug uit die dood en by die huis!14 Hy was vir die res van sy lewe algemeen bekend as ‘Jan Vlaanders’, weens sy betrokkendheid by die oorlog in Frankryk.34,35
    2
    Die 24-jarige Jan het op 18 Oktober 1921 in die NHK te Ermelo met Susanna Engela Dorothea “Sannie” Bester (9 Januarie 1901 – 23 Januarie 1982) in die huwelik getree.15,21,33-35 Ten tye van hul huwelik het Jan op sy Oupa Esaias Meyer se plaas, Gemsbokheuwel gewoon. Hy het moontlik by sy oupa gebly om met die plaaswerk te help.17,36,37 Sannie se ouers was van die plaas, Knockdhu (ZAR nr. 178, Transvaal nr. 93 IT) in Ermelo distrik, waar hulle op ‘n spesifieke gedeelte geboer het. Gedeeltes 4, 7, 8 en 9 het aan Jan se neef, Schalk Willem Jacobus Meyer jnr. (1875 – 17 Desember 1938) behoort. (Knockdhu is noord-aangrensend aan Lake Banagher, waar die Munniks gewoon het).14,17,36,38
    111
    Volgens familie-oorlewering het Jan en Sannie Swart geboer op ‘n plaas tussen Chrissiesmeer en Lothair16 – waarskynlik op een van die onderverdelings van Knockdhu. Saam het hulle drie kinders gehad, naamlik Judith Magrietha (12 Oktober 1922 – 28 Augustus 1999, Pretoria; later getroud met Jacobus Johannes Nel, *19 April 1916), Magrietha Cornelia “Grieta” (20 Junie 1924 – ?, Ermelo; getroud met Mattheus Gerhardus Beukes Ras, 22 November 1920 – 1986, Ermelo) en Johannes Zacharias jnr. “Jannie/Johan” (16 Oktober 1934 – ?).34,35,39 In 1937 het Swart-gesin verhuis na Naudéstraat 4 in Ermelo.34,39,40 Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het Jan as Spesiale Konstabel diens gedoen by South African Torbaninte Mining and Refining Company Ltd. (SATMAR) op die klein myndorpie, Torbanite, wat halfpad tussen Breyten en Ermelo geleë was. Die SATMAR distileerders het olie uit die vergruisde olieskalie wat by Torbanite gemyn is, gedistileer en die aanleg was ‘n potensiële strategiese teiken tydens die oorlog.34,41,42 Na die oorlog het Jan aanhou werk as Kroegman op Torbanite en later op Ermelo. Hy is op 65-jarige ouderdom op 23 September 1962 oorlede te Pretoria tydens ‘n chirurgiese prosedure in die Pretoria Algemene Hospitaal (nou Steve Biko Akademiese Hospitaal). Sy roudiens is deur ds. W.J. Engelbrecht van Ermelo NHK gelei. Jan Swart en sy vrou is albei in die Nuwe Begraafplaas in Ermelo te ruste gelê.21,34,35,39

   3. Sy loopbaan

Jaap Munnik was 24 jaar oud toe die Tweede Anglo-Boere Oorlog op 11 Oktober 1899 uitgebreek het.2,6,7 Hy het saam met sy vader en jonger broer Schalk Willem Munnik jnr. (1876 – ?) aangesluit by ‘n Boere-kommando – waarskynlik Ermelo Kommando – aangesien hulle toe op die plaas Uitgevallen woonagtig was. Sy 60-jarige vader is op 9 Februarie 1901 deur die Britte troepe gevang, en het uiteindelik in Merebank-konsentrasiekamp in Natal beland. Sy broer is tien maande later op 16 Desember 1901 ook gevang en na St. Helena-gevangeniskamp weggestuur. Jaap kon egter die Britse soldate bly ontduik, maar het drie maande later besluit om sy wapen neer te lê. Op 31 Maart 1902 het hy die Eed van Getrouheid onderteken, toe sprake van vredesamesprekings reeds die rondte begin doen het – die Vredesverdrag van Vereeniging is op 31 Mei 1902 onderteken. Die laaste offisier onder wie Jaap Munnik geveg het, was Freek Pieterse.4,43

Na sy huwelik met Grieta Swart het Jaap Munnik vir ‘n aantal jare op die plaas Lake Banagher in Chrissiesmeer se omgewing, halfpad tussen Ermelo en Piet Retief in die Transvaal (nou in Mpumalanga provinsie) gaan boer. Lake Banagher het reeds vanaf 1888 aan Jaap Munnik se swaer, Schalk Willem Jacobus Meyer (14 November 1855 – 27 Februarie 1918) behoort en Jaap het waarskynlik vir hóm op ‘n gedeelte van die plaas geboer, en daarna vir Schalk se kinders wat die plaas na sy dood geërf het.14,16,18 Iewers tussen 1929 en 1939 het Jaap die plaaslewe vaarwel toegeroep en na Breyten verhuis waar hy met eiendomme begin prospekteer het. In die 1940’s en 1950’s het hy as boukontrakteur heelwat huise self gebou wat hy dan later verkoop het.15,44,45 Hierdie huise staan vandag nog stewig en word steeds bewoon.42 Op Breyten het Grieta as vroedvrou menige swanger vroue bygestaan tydens hul bevallings.15

Jaap en Grieta het geleef gedurende interessante politieke tye in die Unie van Suid-Afrika, wat op 31 Mei 1910 tot stand gekom het toe die Britse Kaapkolonie, Natalkolonie, Oranjerivierkolonie en Transvaalkolonie vir die eerste keer onder een regeringstelsel met een Parlement verenig is. Hoewel die Unie wel ‘n self-regerende staat geword het, was dit steeds net ‘n semi-onafhanklike kolonie van Brittanje, en die Parlement was dus steeds onder die gesag van die Britse Goewerneur-Generaal in Suid-Afrika. Eers in 1931 het Suid-Afrika gelykstaande status aan Brittanje gekry, waarna die kolonie (die Unie) self-regering ook op wetgewende vlak ontvang het. Totale onafhanklikheid sou egter eers in 1961 realiseer. Die twee wêreldoorloë van 1914 tot 1918 en 1939 tot 1945 onderskeidelik, en die groot depressie van 1928 tot 1934 het die Afrikaner volk op politieke front erg verdeeld gelaat. Aan die een kant was die regerende Vereenigde Party (VP) – voorheen die Suid-Afrikaanse Party (“die Sappe”) – van Generaal Jan Christiaan Smuts (1870 – 1950), wat ook by die meeste Engelssprekende blankes aanklank gevind het, en aan die anderkant was die ondersteuners van Generaal James Barry Munnik Hertzog (1866 – 1942) se Nasionale Party (NP), of te wel “die Natte”. Hoewel die twee partye in 1934 saamgesmelt het, het ‘n finale skeuring op 4 September 1939 plaasgevind, en het die politieke kloof net vererger.6,7 Hierdie politieke verdeeltheid was ook in die Munnik-huis onder die broers te bespeur. Waar Jan Swart en Schalk Munnik die VP ondersteun het, het Sys Munnik die NP ondersteun. Schalk en Sys het gereeld vuisgeslaan oor hul verskillende sienswyses.16 Wat Jaap Munnik van die tweespalt gedink het en waar hy self polities gestaan het, is nie seker nie. Vir watter party hy in 1948 gestem het, weet ons nie, maar dis die jaar toe die NP die VP na 38 jaar as regerende party onttroon het, en die NP Suid-Afrika in ‘n nuwe rigting van prominente gestruktureerde Afrikaner nasionalisme gestuur het. Die NP sou in beheer bly tot en met 1994.6,7

   4. Sy afsterwe

Op Sondag, 16 September 1956 is Jaap Munnik op die ouderdom van 81 jaar en 6 maande oorlede in sy huis te Hoystraat 175, Breyten.1,2 Op daardie stadium het sy jongste dogter, Hannie en haar man, Tom Kotzé reeds by hulle ingewoon, nadat hulle in ca 1947 vanaf Nelspruit na Beyten verhuis het met die uitsluitlike doel om die sieklike, bejaarde Jaap en Grieta Munnik te help versorg. Jaap en Grieta se jongste seun, Sys Munnik, wat by die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens (SAS&H) op Breyten werksaam was, het met sy gesin op die erf langsaan gewoon en ook so ‘n oog oor sy ouers gehou.15,16,44

Die testament wat Jaap en Grieta op 8 April 1948 opgestel het, spesifiseer dat die eiendom van 1115 m2 in Hoystraat 175 aan Hannie en Tom Kotzé moes gaan, as erkenning en vergoeding vir hul jare se toewyding aan die versorging van die bejaarde egpaar. Die langslewende van Jaap of Grieta sou egter lewensvruggebruik op die huis behou. By die afsterwe van albei moes hul boedel in gelyke dele onder al tien kinders verdeel word, insluitend Hannie Kotzé en Jan Swart.1 Hierdie eiendom is egter op 1 Desember 1978 deur sy seun, Sys oorgekoop vir R 400.45

Grieta Munnik is sewe jaar na haar tweede man oorlede. Die laaste paar jaar van haar lewe was Grieta baie sieklik en het telkens by die dood omgedraai. Op 31 Julie 1963 op 85-jarige leeftyd het sy die stryd verloor. Jaap en Grieta Munnik lê in die Nuwe Begraafplaas op Breyten begrawe.2,15 Die begraafplaas wat op 1 Julie 2019 besoek is, was oorgroei met langgras en kakiebos.42

   5. Sy kinders

Uit die huwelik van Jaap en Grieta Munnik is nege kinders gebore; twee seuns en sewe dogters. Behalwe vir die oudste twee kinders, is almal in die NHK Chrissiesmeer-Ermelo gedoop. Hierdie gemeente is reeds op 5 April 1892 op Chrissiesmeer gestig en het lidmate in Ermelo omgewing ook bedien. Op 1 Mei 1909 het die kerksetel egter na Ermelo geskuif aangesien die meerderheid lidmate toe uit daardie wyk was. Die NHK Chrissiesmeer-Ermelo was dus steeds een gemeente met twee kampusse, naamlik in Chrissiesmeer en Ermelo. Die kerkgemeenskap het egter op 15 Januarie 1921 verdeel in twee afsonderlike, onafhanklike gemeentes om NHK Chrissiesmeer en NHK Ermelo te vorm. Hierdie twee gemeentes is vir sewe jaar deur besoekende konsulente bedien, voordat ds. Johannes Gerhardus Marthinus Dreyer (1898 – 1988) die eerste permanente predikant vanaf 1928 tot 1937 vir beide gemeentes geword het.9,20 Tussen 1924 en 1932 het al die Munnik-kinders, behalwe die jongste twee dogters, geloofbelydenis te Chrissiesmeer afgelê. Die twee jongstes is aangeneem in Breyten wat sedert 1933 ‘n dienswyk van NHK Ermelo was.19,20 ‘n Onafhanlike NHK te Breyten het eers op 28 April 1945 van NHK Ermelo afgestig, waarna Jaap Munnik sy attestate op 12 Augustus 1945 na NHK Breyten laat oordra het.20,46

5.1 Schalk Willem

Schalk Willem, wat op sy eerste naam genoem is, is op 7 Februarie 1905 gebore. Hy het saam met sy jonger suster, Martha geloofsbeleidenis te Chrissiesmeer gedoen en NHK-lidmaatskap gekry op 17 April 1926, onder ds. A. Oosthuizen wat dit behartig het.19,47,48 Op 7 Mei 1938 op 33-jarige ouderdom het hy op 7 Mei 1938 in die huwelik getree met die 22-jarige Martha Johanna “Annie” NN (1 Maart 1915 – ?).47,48 Kort daarna op 8 Desember 1938 het hulle verhuis na Brits. Hy het sy attestate na NHK Brits laat oordra en was ‘n lidmaat daar vir nege jaar tot op 21 Januarie 1948.19 Hulle het daarna weer na Breyten verhuis waar Schalk ‘n motorherstel- en dienswerkswinkel geopen het.16

Net meer as ‘n jaar later na Schalk se huwelik met Annie het die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek en het hy as vrywilliger by die Suid-Afrikaanse Lugmag aangesluit. Schalk was in Egipte gestasioneer waar hy as werktuigkundige by die herstel en instandhouding van oorlogsvliegtuie betrokke was.6,7,15,49 Saam met hom in dieselfde regiment was sy swaer, Petrus Jacobus Gerhardus “Japie” Jacobs, wat op ‘n dag agtergekom het dat Schalk nêrens meer te sien was nie – dié het ongesiens sy goed gepak en pad gevat terug huistoe, om nooit weer ‘n voet in die Sahara-woestyn te sit nie.50 Schalk en Annie het drie kinders gehad, naamlik Jacob Cloete “Japie”, Magrietha Cornelia “Marietjie” en Schalk Willem jnr. (13 November 1944 – 21 Januarie 2012).15,51 Schalk en Annie is later uitmekaar, maar wanneer hulle egskeiding afgehandel is, is nie bekend nie. Reeds in 1953 was Schalk saam met sy toekomstige tweede vrou, Joyce Lucy “Joey” Roos, waar hulle ‘n kafee oorkant die Pretoriase Dieretuin in Boomstraat, Pretoria bedryf het. Uit hul verhouding is ‘n dogter, Tokkie gebore. Schalk en Joey het vir jare as man en vrou saamgewoon voordat hulle eindelik op 24 Junie 1961 getroud is.16,48,50

Schalk het homself aan ander ook as ‘Mordegai’ bekend gestel – die oorsprong van hierdie bynaam weet nugter.15 As kind het hy ook eenkeer vir my gesê hy is Schalk Munnik Esquire. Hy wou nie vir my sê wat die woord ‘esquire’ beteken nie, maar dit het na ‘n baie belangrike titel geklink. Vandag weet ek van beter! Geen wonder ‘Weledele Heer’ Schalk Munnik het my met so ‘n ondeunde glimlag gegroet nie – hy het tot sy eie pret stilweg met my kop gesmokkel! Ek was ongeveer ses jaar oud toe oom Schalk vir ‘n week weens werksverpligtinge daar by ons op Camden kom bly het. Die eerste nag het ek wakkergeskrik van die harde gebrul van ‘n leeu in een van die kamers. Doodsbenoud het ek met bewende knieë op my tone die gang afgesluip na die sitkamer waar my moeder en ‘n vriendin nog rustig aan die kuier was. “Mamma, daar is ‘n leeu in die huis,” het ek bang gefluister. Ma Bettie het onverskrokke die leeu in sy skuilplek gaan soek terwyl ek by die kuiertannie gewag het. Na wat vir my soos ‘n ewigheid gevoel het, het sy my met ‘n skaars-onderdrukte lag kom verseker dat hierdie ‘leeu’ onskadelik was en dat dit eintlik net oom Schalk was wat al te lustig aan die balke saag was.

In sy laat sewentiger jare het Schalk Munnik begin siek word weens maagkanker, en het vinnig swakker geword. Nadat hy vir maande in Middelburg Hospitaal gelê het, het sy broer Sys, en dié se vrou, Anna Munnik, vir Schalk in hul huis ingeneem en op hul plaas Schoonoord naby Hendrina versorg. Schalk was later so swak en uitgeteer, dat Anna hom moes was en sy broer hom badkamer toe moes dra, dit terwyl Sys self nie meer gesond was nie weens die longkanker wat reeds onwetend aanwesig was. Op ‘n dag het sy dogter, Tokkie van Empangeni in Natal kom kuier. Haar vader se toestand het haar geskok en sy het net daar besluit om haar pa saam met haar terug te neem huistoe, ten spyte daarvan dat hy so verswak was dat hy nie meer regop kon sit nie.16 ‘n Week later – in Januarie 1983 – is Schalk Munnik oorlede. Hy is in die Nuwe Begraafplaas op Breyten begrawe. Die lyksvervoerkoste na Breyten en die begrafniskoste is deur Sys Munnik vereffen. Schalk Munnik se graf is nooit opgemaak nie – sy kinders kon dit nie bybring nie – en teen die tyd dat die een jaar wagtyd voor grafopmaking verstreke was, was Sys ook self al baie siek en te swak om daaraan aandag te gee. Hy was toe reeds op Randfontein in die sorg van sy stiefseun Johan George “Tar” Schutte.16,42,47 (Sys is op 11 September 1984 oorlede.)52,53

5.2 Christina Louisa Magrietha

Christina – haar skoonfamilie het haar Chris genoem – is op 9 Maart 1907 gebore.19,50 Sy is op 11 April 1924  te Chrissiesmeer in die NHK aangeneem deur ds. J.J. Prinsloo.19 Sy was ‘n pragtige vrou met ‘n sagte geaardheid en ‘n goeie hart.16,50 Sy is later getroud met Petrus Jacobus Gerhardus “Japie” Jacobs jnr. (24 Mei 1905, Heidelberg, Transvaal – 21 Junie 1975, Pretoria), oudste seun van Petrus Jacobus Gerhardus Jacobs (ca Mei 1867 – 12 Oktober 1946) en Susanna Jacoba Susarah Johanna Nel van die plaas Noodshulp (ZAR nr 89), distrik Pietersburg (nou Polokwane).45,50,54 Japie was ‘n Spoorweg-busbestuurder in Bremersdorp (nou Manzini), wat op daardie stadium die hoofstad was van die Swaziland Britse Protektoraat (nou Koningkryk van Eswatini/Swaziland). Toe die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek het, het Japie Jacobs as vliegtuigwerktuigkundige in Egipte diens gedoen. Later het hy as Motorbestuurder opgetree vir Minister Coenie de Villiers, ‘n Lid van die Suid-Afrikaanse Parliament (LP) vanaf 1953 tot 1961, en het gereeld saam met sy werkgewer tussen Pretoria en Kaapstad gependel. Christina was ‘n tuisteskepper en het haar kinders met liefde en geduld versorg.50 Sy is in 17 Mei 1964 op 57-jarige ouderdom in Pretoria oorlede en in Zandfontein Begraafplaas, Hercules, Pretoria te ruste gelê. Japie het drie jaar later op 9 Desember 1967 vir ‘n tweede keer getrou met Gertina Willemina Nel (née Botha). Hy is in 1975 op die ouderdom van 70 jaar en 5 maande in Pretoria oorlede. Op daardie stadium was Japie en Gertina Jacobs op die perseel van die Transoranje Skool vir Dowes in Pretoria-Wes woonagtig, hoewel hy die erf in Dannhauserstraat 218 in Danville besit het. Hul ryding was ‘n 1967 Cortina stasiewa. Japie is langs sy eerste vrou begrawe.45,50

Japie en Christina Jacobs se kinders was Petrus Jacobus Gerhardus “Peet” jnr. (2 Maart 1931 – 5 Januarie 2003, Valhalla, Pretoria) en die tweeling Andries Willem “Willie” (17 September 1932 – 17 Julie 1999, Northam) en Jacob Cloete “Japie” (17 September 1932 – ?, Breyten), wat as kind doodgeskok is terwyl hulle by sy ouma en oupa Munnik in Breyten gekuier het. Daarna het gevolg Magrietha Cornelia “Grieta” (16 Maart 1935 – 1 Januarie 2007, Booysens, Johannesburg), Johannes Zacharias “Jan” (*13 Desember 1936, ≈2 Mei 1937, NHK Daspoort, Pretoria – 9 November 2017, Potgietersrus), Schalk Willem (*29 September 1939, ≈21 Januarie 1940, NHK Pretoria-Noord), Susanna Johanna Susara Jacoba “Sannie” (*ca 1941) en Pieter Daniel “Piet” (7 Mei 1942 – 24 Junie 2014, Booysens, Johannesburg).45,50,54-61Bettie Kruger, dogter van Sys Munnik en niggie van die Jacobs-kinders, onthou hoe lekker hulle altyd as kinders saam gespeel het.15,16 Ekself het net vir oom Schalk en oom Piet geken. Oom Schalk het as vakleerling by die Staatdrukkery in Pretoria begin werk en uiteindelik daar afgetree as Bedryfsbestuurder. In sy vrye tyd het hy golf en tennis saam met sy vrou geniet.50

Piet, die jongste van die Jacobs-kinders was maar net 15 jaar oud toe sy moeder oorlede is. Hy het in die 1970’s as lid van die Spesiale Taakmag (Recce’s) van die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) aan die Suid-Afrikaanse Grensoorlog (1966 – 1990) deelgeneem. Sy familie het vir eindelose maande geen kontak met hom gehad nie. Hulle het net geweet hy veg in Angola.50 Tussen 1975 en 1988 het die SAW intensiewe operasies en klopjagte in Angola uitgevoer om die operasionele aanvalsbassise van die People’s Liberation Army of Namibia (PLAN), die militêre vleuel van die South West African People’s Organisation (SWAPO), te elimineer.6,7,62,63 Vir Piet se vader was dit baie erg om nie te weet waar sy seun hom bevind het nie, nie te weet of hy veilig was nie. Nadat Piet sy militêre diensplig voltooi het, het sy broer Jan vir hom werk gekry by Hendrina Kragsentrale wat nog in aanbou was en waar Jan Jacobs as bouvoorman gewerk het. Slegs sewe dae nadat Piet begin het, het hy van ‘n 25 m-hoë konstruksie stellasie afgeval en ernstige inwendige beserings opgedoen. Hy was ook heeltemal verlam gelaat. Na maande en maande se herstel en intensiewe terapie het hy ‘n mate van beheer oor sy ledemate teruggekry sodat hy weer op so ‘n ongemaklike manier kon loop, maar hy sou daarna nooit weer normale handewerk kon verrig nie. Hy het ook nooit getrou of kinders gehad nie.16,50 Tog het sy familie hom waardeer vir “sy positiewe geaardheid, sy opregte besorgdheid oor ander, sy liefde vir die natuur, plante en diere en sy liefde vir God, wat alles drade is wat onlosmaaklik deel van sy lewe was”.59

5.3 Martha Johanna

Sy is op 26 Des 1908 gebore, gedoop op 24 Januarie 1909 te Chrissiesmeer en aangeneem op 17 April 1926 saam met haar broer, Schalk. Sy het saam met haar ouers verhuis na Breyten in ca 1929 waar sy haar toekomstige man ontmoet het, wat vir die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens (SAS&H) gewerk het.19,64-66 Die huwelikseremonie tussen die 20-jarige Martha Munnik en haar 24-jarige bruidegom, Wilhelm Jacob Frederick Christiaan “Willie” Voges (*ca 1925, Kaapprovinsie – 1967) is op 15 Oktober 1929 deur ds. J.G.M. Dreyer in die NHK Ermelo behartig, waartydens haar twee susters Christina Munnik en Bettie Janse van Vuuren (née Munnik) as getuies opgetree het.50,66 Die egpaar het later verhuis en was teen 1935 reeds in Pretoria woonagtig.67 Martha Voges (née Munnik) was vir 22 jaar ‘n weduwee na haar man se afsterwe in 1967 – toe Willie maar ‘n skrale 42 jaar oud was50 – voordat sy op 81-jarige leeftyd op 7 Junie 1989 in Pretoria oorlede is aan akute pulmonale embolisme.64

Willie en Martha Voges se kinders was Danie/Basie, wat in die Modderfontein dinamietontploffing gesterf het, Magrietha Cornelia (*5 September 1935,  ≈22 September 1935, NHK Daspoort, Pretoria), Catharina Maria Susanna “Kitty” (*28 Desember 1936, ≈2 Mei 1937, NHK Daspoort), Martha Johanna “Martie” (*18 Augustus 1938, ≈21 Januarie 1940, NHK Pretoria-Noord), Willem Christiaan (*30 Junie 1948, ≈17 Oktober 1948, NHK Pretoria-Noord) en Martha Magrietha “Klein” (*29 Oktober 1950, ≈ 15 April 1951, NHK Pretoria-Noord).50,60,61,67-69

Van al die kinders het ek as kind net vir tannie Kitty leer ken. Ek onthou haar diep, rasperige stem en stadige manier van praat, haar rustige bewegings, en die sigarette wat sy op haar tydsame manier gerook het. Kitty was getroud met Roy van Rooyen (*ca 1931), wat vir jare as kondukteur op die Blou Trein gewerk het. Kitty en Roy het een aanneemseun, genaamd Marius, gehad. Na Kitty se afsterwe het Roy met sy aangetroude niggie, Sannie Lacante (née Jacobs) getrou.16,45,50

5.4 Magrietha Cornelia

Die tweelingdogters, Magrietha Cornelia “Grieta” en Elizabeth Anna Gertruida “Bettie” is op 22 Maart 1911 gebore.19,70 Altwee is op 9 Julie 1911 te Chrissiesmeer gedoop, hoewel verskillende persone as doopgetuies vir elkeen opgetree het.19,71 Vir Grieta het Jacobus Nicolas Swart, Cornelia Johanna Margaretha Swart, Josef Andreas Meyer, Margaretha Cornelia Meyer, Jesaias Engelbertus Meyer en Maria Magdalena Meyer as getuies ingestaan.71 Grieta is na haar moeder, haar tante en maternale oumagrootjie Magrietha Cornelia Lewis (née Breytenbach) (1825 – <1865) vernoem.72

Grieta het op 14 April 1927 te Chrissiesmeer onder leiding van ds. Theunis Frederik Jacobus Dreyer (1898 – 1975), tweelingbroer van ds. J.G.M. Dreyer, belydenis van geloof afgelê.19,20,73 Grieta het later met Hendrik “Dirk” van der Spuy getrou. Hule vier kinders was Daniël Jacobus “Danie” (6 Oktober 1935 – 27 Januarie 1992; getroud met Roma Verrite [1936 – 2016]), Magrietha Cornelia “Grietie/Dix” (28 Maart 1937 – 22 April 2019, Kempton park; wat getroud was met Pieter Hendrik Eliëzer Boonzaier [18 Oktober 1931 – 14 Julie 2014]), Jacob Cloete “Japie” (12 November 1938 – 13 Oktober 1999) en Esmé (*3 Mei 1940).50,74,75 ‘n Paar jaar na haar eerste man se afsterwe het Grieta met Andries Stephanus “Fanie” van Biljon getrou. Op 24 September 1998 is Grieta in Kemptonpark weens asistolie (fatale hart-aritmia) oorlede.45,50,71Daar was baie Magrietha Cornelias in die familie en Ma Grieta Munnik was so trots daarop. Haar kleindogters en agterkleindogters wat haar naam gedra het, was haar oogappels. Hoewel Grieta ‘n dierbare ouma was, het sommige kleindogters tog gevoel dat daar voortrekkery van haar naamgenote was wat ‘n effense frank nasmaak vir hulle gelaat het.15

5.5 Elizabeth Anna Gertruida

Bettie was die jongste van die tweeling wat op 22 Maart 1911 gebore is. By haar doop op dieselfde dag as haar tweelingsuster, het Hermanus Bernardus Swart, Jeanetta Hendrina Swart, Ignatius Wilhelmus Cronjé, Elizabeth Anna Gertruida Cronjé, Frans Lodewyk Munnik en Johanna Munnik die plegtigheid as doopgetuies bygewoon.19,20,71,76Bettie is saam met haar suster Grieta op 16 April 1927 aangeneem.19 Sy het op 15 Oktober 1929 met Albertus Abraham “Bert” Jansen van Vuuren (13 Julie 1908 – ?), wat ook op Breyten grootgeword het, in die huwelik getree.16,45,76 Die egpaar het eers lank op Breyten bly woon, voordat hulle na Volkrust verhuis het. Bettie was bekend vir haar heerlike waterbulpoeding.50 Hierdie poeding is vroeër tradisioneel op afgeleë plase berei, vandaar die eenvoudige resep met basiese bestanddele.77 KYK HIER vir ‘n lekker waterbulresep. Sy is op 3 Desember 1996 te Wakkerstroom weens hartversaking oorlede.76

Die egpaar het ses kinders gehad: Schalk Willem (5 Augustus 1941 – 3 September 1993, Newcastle), Fanie, Jan, Jaap, Bella en Stienie en Magrietha Cornelia “Grieta”. Vir oom Schalk en sy vrou Maxie (Hendrina Magrietha NN) wat op 2 September 1967 getroud is, het ek geken. Schalk en sy gesin het op ‘n plot net buite Volksrust gewoon vanwaar hy sy transportbesigheid bestuur en die groot afleweringstrokke geberg het. Schalk is op 52-jarige ouderdom aan ‘n hartaanval oorlede.15,50,78

5.6 Esaias Engelbertus

Esaias Engelbertus “Sys” is op 6 Desember 1913 te Chrissiesmeer, Transvaal gebore.15,19,52,53,79 Hy het my grootvader (oupa) geword. Hy was met Johanna Catharina Aletta Susanna Bekker getroud, en na haar afsterwe, met Anna Maria Schutte (née Meyer). LEES MEER oor Sys Munnik.

5.7 Cornelia Johanna Margaretha Etresia

Sy is Nela genoem en is op 8 Junie 1916 gebore. Haar doop het op 19 November 1916 te Chrissiesmeer plaasgevind waar Jacobus Nicolaas Swart, Cornelia Johanna Margaretha Etrecia Meyer en Johanna Elizabeth Meyer as getuies van haar doop teenwoordig was. Nela en haar ouer broer, Sys het saam belydenis van geloof op 15 Oktober 1932 te Chrissiesmeer onder ds. J.G.M. Dreyer afgelê.19,80 Sy was getroud met Gerhardus Cornelius “Gert” Pieterse. Die egpaar het hul attestate op 12 Augustus 1945 na NHK Breyten oorgedra, vyf maande nadat NHK Breyten amptelik op 28 April 1945 gestig is.20,46Die Pieterse-gesin het later na Suid-Rhodesië (nou Zimbabwe) verhuis waar hulle lank gewoon het.16 Nela is daar in 1968 oorlede. Hulle kinders was die tweeling, Sarel en Ans, Gerhard, Magrietha Cornelia “Magriet” (*28 Junie 1936, ≈15 November 1936, Breyten) en Jacob Cloete “Japie” (6 Desember 1946 – 2 Maart 2019).50,81

5.8 Heybrecht Catharina

Jaap Munnik se vyfde dogter, Heybrecht Catharina “Breggie”het op 26 Januarie 1919 die wêreld ingekom en is gedoop op 16 Februarie 1919 te Chrissiesmeer. Getuies by haar doop was Sarel van der Merwe, Heybrecht Catharina Munnik, Jan Hendrik Petrus Stephanus Meyer en Isabella Cornelia van Vuuren. Breggie se aanneming het op 13 Maart 1936 op Breyten plaasgevind onder ds. J.G.M. Dreyer van NHK Chrissiesmeer.19,82,83 Sy het as 19-jarige jong meisie op 1 Oktober 1938 in Ermelo met die 21-jarige Josephus “Seef” Klaassen (*21 September 1917, ≈4 November 1917, Brandfort, OVS) in die huwelik getree. Hy het vir die SAS&H as masjienis gewerk.84 Hulle het vanaf 1946 op Witbank (nou Emalahleni) gewoon. Hierdie huwelik was nie te gelukkig nie weens verskeie redes, en hulle is na vele jare uitmekaar. Seef, toe 53 jaar oud, is op 1 Maart 1971 te Witbank weens selfdood oorlede.40,50 Breggie het later (na 1978) hertrou met Pn Louw. Sy is in die ouderdom van 79 jaar op 31 Julie 1998 in Pretoria aan akute nierversaking oorlede.45,82,85 Breggie is langs haar eerste man in Witbank begrawe.50

Seef en Breggie Klaassen se drie kinders was Petrus Johannes “Peet” (12 Desember 1939 -?), Magrietha Cornelia “Gretchen” (*20 Julie 1942) en Jacob Cloete “Japie” (18 Junie 1954 – Desember 2012).50,84 Japie, wat maar ‘n teruggetrokke eenkantmens was, is op die ouderdom van 58 jaar onder tragiese omstandighede oorlede toe hy een oggend in Paul Krugerstraat in Pretoria dood aangetref is met ‘n styfgebinde plastieksak wat oor sy kop getrek was.50,86 Sy moordenaar, die 30-jarige Mbuyisele Malakoane, is in 2014 in die Gautengse Streekshof in Pretoria gevonnis tot vyf jaar tronkstraf vir huisbraak en diefstal en 15 jaar vir moord. “It is alleged that he murdered a co-worker Jacob Cloete Klaasen in the backroom where he was staying on the premises at Brinktech in Paul Kruger Street during December 2012. The deceased worked for Brinktech since January 2009. The alleged murderer worked for Brinktech for only two months when the crimes were committed.86

Seef Klaassen was die derde van vier kinders vir Petrus Johannes Klaassen (20 Februarie 1887 – 9 Julie 1949) en Emmerentia Catharina Janse van Rensburg (September 1891 – 16 Julie 1945). Hul spesifieke Klaassen-familielyn is afstammelinge van Claas van Malabar (ca 1665, Indië – ca 1747, Vlakkeland, Kaap de Goede Hoop) en vermoedelik die vrygestelde slaaf Helena van Timor. (Timor is ‘n eiland van Indonesië). Claas, ‘n slaaf aan die Kaap de Goede Hoop, was vanaf die suid-westelike kusgebied van Malabar in Indië afkomstig. Hy is later van sy slaafskap vrygestel en het as swart vryburger (free black) ‘n lisensie gekry om leeus en luiperds te jag. Hy het ook die plaas Vlakkeland by Daljosafat naby Paarl gekoop waar hy met skape en beeste geboer het. Soos enige ander wetsgehoorsame Kaapse burger het hy belasting op sy vee betaal. Claas van Malabar – wat later net as Claes Mallebaar bekend was – deel saam met enkele ander nie-Europese stamvaders in die rare onderskeiding om ‘n familie en nageslag in Suidelike Afrika te begin het wat met verloop van tyd ‘n integrale deel van die wit Afrikaans-sprekende bevolking geword het.84

5.9 Johanna Elizabeth

Hannie, by name Johanna Elizabeth, was die jongste kind en sewende dogter, wat op 3 April 1924 die lewenslig aanskou het. By haar doop op 2 November 1924 op Chrissiesmeer was Frederik Willem van Niekerk en sy vrou Johanna Elizabeth Meyer, asook Schalk Willem Munnik en Christina Louisa Margarteha Munnik teenwoordig as getuies. Op 4 Mei 1940 het Hannie belydenis van geloof afgelê. Haar aanneming is in Breyten deur ds. L.M. Roux behartig.19,87,88

Sy is later met Thomas Frederik Hermanus “Tom” Kotzé getroud (1 Februarie 1919 – ?), wat ook by SAS&H werksaam was; eers op Breyten, daarna op Nelspruit en weer terug op Breyten. Uit hul huwelik is twee kinders gebore, Daan en Magrietha Cornelia “Bokkie/Grieta” (*21 Desember 1949, ≈26 Januarie 1950, NHK Breyten).16,45,50,89 Tom en Hannie het later vanaf Nelspruit na Breyten teruggetrek om hul intrek in haar ouerhuis te neem waar hulle vir baie jare na haar sieklike, bejaarde ouers omgesien het.16,44,50 Teen ca 1969 het die Kotzés na Pretoria verhuis – Hannie se attestate is na NHK Oos-Moot op 29 September 1969 oorgedra.44 Die 81-jarige Hannie het weens natuurklike oorsake op 21 Mei 2005 tot sterwe gekom te Brits, Noordwes provinsie.87,90

 

SPESIALE VERMELDING

VERWYSING 15 & 16: Bettie Kruger, my moeder en kleindogter van Jaap en Grieta Munnik, se lewenslange liefde vir familie het uiteindelik tot haar eie versameling van foto-ryke familie-joernale gelei. Haar neergepende herinneringe uit haar kinderdae, asook van haar lewe as volwassene was van onskatbare waarde vir my navorsing. Soveel voorsate het voor my geestesoog as’t ware lewe gekry terwyl sy vir my allerhande staaltjies uit vergange se dae, in uitsonderlike detail, vertel het. Baie, baie dankie, Ma!

VERWYSING 50: ‘n Spesiale dankie aan oom Schalk en tannie Thea Jacobs van Pretoria vir inligting, foto’s en familiestories wat hulle goedgunstelik met my gedeel het. Daarsonder sou die verhaal van die Munniks wat hier vertel word, nie tot sy reg kon kom nie. 

< BACK

  1. Sterfkennis en testament van Jacob Cloete Munnik. National Archives & Repository Service of South Africa. TAB MHG 289/57, 1957
  2. Grafte van Jaap en Grieta Munnik. Nuwe Begraafplaas, Breyten, Mpumalanga. http://www.graves-at-eggsa.org/main
  3. Munnik. Webwerf van Rita Munnik-de Wildt. https://gw.geneanet.org/lenenrita?lang=en&m=N&v=MUNNIK
  4. Merebank Concentration Camp and Prisoners of war. Anglo-Boer War Museum. https://www.wmbr.org.za
  5. National Geo-Spatial Information, 1:50 000 Rasters. January 2015. Department of Rural Development and Land Reform, Republic of South Africa. CD-publication
  6. Gilliomee, H. & Mbenga, B. 2007 Nuwe geskiedenis van Suid-Afrika. 1ste Ed. Tafelberg: Kaapstad
  7. Illustrated history of South Africa. The real story. 1989 2nd Ed. Reader’s Digest Association South Africa (Pty) Ltd.: Cape Town
  8. Netherdutch Reformed Church of Africa. http://www.archivalplatform.org/registry/entry/netherdutch_reformed_church/
  9. Lombard, R.T.J. (1980) Ermelo, 1880 – 1980. Stadsraad van Ermelo, 1980. V&R Drukkery (Edms) Bpk: Pretoria
  10. Eeufees-Gedenkboek van die Gemeente Ermelo, 1870 – 1970. Uitgegee in 1970 deur die Kerkraad van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente, Ermelo, Transvaal. Hoëveld Pers: Ermelo
  11. Algemene Sinode. Nederduits Gereformeerde Kerk. http://www.ngkerkas.co.za/index.php/wie-is-ons/geskiedenis/
  12. NG Gemeente Ermelo. https://af.wikipedia.org/wiki/NG_gemeente_Ermelo
  13. Huweliksinskrywing van Jacob en Grieta Munnik. NHK Ermelo Register. South Africa, Transvaal, Civil Marriages, 1870-1930, database, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:QPH6-8QR6 : 27 September 2019), Jacob Cloete Munnik and Margaretha Cornelia Meyer Swart, Ermelo, Ermelo; citing Marriage, , NARS Civil registration (marriages – coloureds), Transvaal and Swaziland, 1898-1927. The National Archives and Records Service of South Africa, Pretoria
  14. Esaias Engelbertus Meyer. https://www.geni.com/people/Esaias-Meyer/6000000036871793888
  15. Familie-joernaal en foto’s in Maart 2018 beskikbaar gemaak deur Bettie Kruger van Pretoria, kleindogter van Jaap en Grieta Munnik
  16. Onderhoud op 2 Oktober 2019 met Bettie Kruger te Pretoria, Gauteng
  17. Kaart van Transvaal Provinsie, Unie van Suid-Africa. Kantoor van die Landmeter-Generaal, Pretoria, 1931. Leeskamer. National Archives & Repository Service of South Africa, Pretoria
  18. Transportrekords van die plaas Lake Banagner (ZAR nr. 181; Transvaal nr. 102 IT). National Archives & Repository Service of South Africa, Pretoria. TAB RAK 2850
  19. Belydenisafleggings van Munnik-kinders. NHK Chrissiesmeer Register. South Africa, Netherdutch Reformed Church Registers (Pretoria Archive), 1838-1991, database with images, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:QGT2-82RW : 12 August 2019), Esais Engelbertus Munnick, 1932; citing Membership, Chrissiesmeer, Ermelo, Transvaal, South Africa, Nederduitsch Hervormde Kerk Van Afrika (Dutch Reformed Church of Africa), Pretoria; FHL microfilm
  20. Habig, W.G. Eufeesuitgawe 1992. Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika – Gemeente Chrissiesmeer. https://archive.org/stream/nederduitschherv00chri/nederduitschherv00chri_djvu.txt
  21. Sterfkennis en testament van Johannes Zacharias Swart. National Archives & Repository Service of South Africa. TAB MHG O/12483, 1897
  22. Grafte van Jan en Sannie Swart. Nuwe Begraafplaas, Ermelo, Mpumalanga. http://www.graves-at-eggsa.org/main
  23. Stevenson, D. (2004) 1914 – 1918. The history of the First Word War. 1st Ed. Penguin Books (South Africa) (Pty) Ltd. Rosebank: Rosebank
  24. World War 1. https://en.wikipedia.org/wiki/World_War_I
  25. Battle of the Somme. https://military.wikia.org/wiki/Battle_of_the_Somme
  26. Uys, I.S. December 1986. The South Africans at Delville Wood. The South African Military History Society. Military History Journal, Vol 7(2). http://samilitaryhistory.org/vol072iu.html
  27. 1st Infantry Brigade (South Africa). https://en.wikipedia.org/wiki/1st_Infantry_Brigade_(South_Africa)
  28. Henry Lukin. https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Lukin
  29. We remember Edward Frank Thackeray. Lives of the First World War. https://livesofthefirstworldwar.iwm.org.uk/lifestory/5408840
  30. Deville Wood. Distinguished Service Order. http://www.delvillewood.com/dso.htm
  31. General Jan Christiaan Smuts. South African History Online. https://www.sahistory.org.za/people/general-jan-christiaan-smuts
  32. Jan Smuts. https://en.wikipedia.org/wiki/Jan_Smuts
  33. Cave, N. 1999 Delville Wood: Somme. 1st Ed. Leo Cooper, Pen & Sword Books Limited: Barnsley, South Yorkshire, England. https://books.google.co.za/books?id=LOjNAwAAQBAJ&pg=PA58&lpg=PA58&dq=wec+tanner&source=bl&ots=rS2MyQd3Tw&sig=ACfU3U1SGeEAFcHINGFUoFZ8O75igCOBLA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjw04OQl57lAhXgQkEAHcgwCjMQ6AEwEXoECAkQAQ#v=onepage&q=wec%20tanner&f=false
  34. Drie dae tussen dooies op slagveld gelê. Die Hoëvelder Koerant, Ermelo. Koerantberig in besit van Bettie Kruger van Pretoria
  35. Bejaarde sterf in ongeluk. Die Hoëvelder Koerant, Ermelo. Koerantberig in besit van Bettie Kruger van Pretoria
  36. Huweliksinskrywing van Jan en Sannie Swart. NHK Ermelo Register. South Africa, Transvaal, Civil Marriages, 1870-1930, database, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:QPSF-4Q92 : 27 September 2019), Johannes Zacharias Swart and Susanna Engela Dorothea Bester, Ermelo, Ermelo; citing Marriage, NARS Civil registration (marriages – coloureds), Transvaal and Swaziland, 1898-1927. The National Archives and Records Service of South Africa, Pretoria
  37. Transportrekords van die plaas Gemsbokheuwel (ZAR nr. 282, Transvaal nr. 87 IT). National Archives & Repository Service of South Africa, Pretoria. TAB RAK 2850
  38. Transportrekords van die plaas Knockdhu (ZAR nr. 178, Transvaal nr. 93 IT). National Archives & Repository Service of South Africa, Pretoria. TAB RAK 2850
  39. Sterfkennis en testament van Johannes Zacharias Swart. National Archives & Repository Service of South Africa. TAB MHG 7418/62, 1962
  40. Lidmaatskaprekord van Jan Swart en Hybrecht Klaassen (née Munnik). NHK Chrissiesmeer Register. South Africa, Netherdutch Reformed Church Registers (Pretoria Archive), 1838-1991, database with images, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:Q231-TRXY : 12 August 2019), Johannes Zacharias Swart, 1939; citing Membership, Chrissiesmeer, Ermelo, Transvaal, South Africa, Nederduitsch Hervormde Kerk Van Afrika (Dutch Reformed Church of Africa), Pretoria; FHL microfilm 1,560,754
  41. Lombard, R.T.J. 1981 Torbanite – ‘n dorp te koop. https://repository.nwu.ac.za/handle/10394/5159
  42. Besoek aan Breyten en Torbanite op 1 Julie 2019 deur Bettie Kruger en Alta Jamison, kleindogter en agterkleindogter van Jaap en Grieta Munnik
  43. Merebank Concentration Camp. British Concentration Camps of the South African War, 1900 – 1902. https://www2.lib.uct.ac.za/mss/bccd/Histories/Pietersburg
  44. Lidmaatskaprekord van Hannie Kotzé (née Munnik). South Africa, Netherdutch Reformed Church Registers (Pretoria Archive), 1838-1991. Database with images. FamilySearch. https://FamilySearch.org : 2 August 2019. Nederduitsch Hervormde Kerk Van Afrika (Dutch Reformed Church of Africa), Pretoria
  45. Sterfkennis en boedel van Petrus Jacobus Gerhardus Jacobs jnr. National Archives & Repository Service of South Africa. TAB MHG 7283/75, 1975
  46. Lidmaatskaprekord van Jacob Cloete Munnik en sy kinders. South Africa, Netherdutch Reformed Church Registers (Pretoria Archive), 1838-1991, database with images, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:QP8C-7QYK : 12 August 2019), Jacob Cloete Munnik, 12 Aug 1945; citing Membership, Breyten, Ermelo, Transvaal, South Africa, Nederduitsch Hervormde Kerk Van Afrika (Dutch Reformed Church of Africa), Pretoria; FHL microfilm
  47. Rekord van geboorte, eerste huwelik en dood van Schalk Willem Munnik. https://www.identitynumber.org
  48. Rekord van geboorte, asook eerste en tweede huwelik van Schalk Willem Munnik. https://gendatabase.com
  49. Taylor, A. 4 September 2011. World War 11: The North Africa Campaign. The Atlantic. https://www.theatlantic.com/photo/2011/09/world-war-ii-the-north-african-campaign/100140/
  50. Onderhoud op 20 Oktober 2019 met Schalk en Thea Jacobs te Pretoria, Gauteng
  51. Rekord van geboorte, laaste huwelik en dood van Schalk Willem Munnik jnr. https://www.identitynumber.org
  52. Grafte van Sys en Hannie Munnik. Hendrina Begraafplaas, Hendrina, Mpumalanga. http://www.graves-at-eggsa.org/main
  53. Rekord van geboorte, tweede huwelik en dood van Esaias Engelbertus Munnik. https://gendatabase.com
  54. Sterfkennis en boedel van Petrus Jacobus Gerhardus Jacobs snr. National Archives & Repository Service of South Africa. TAB MHG 5496/46, 1946
  55. Begrafnisbrief van Peet Jacobs. In besit van Schalk en Thea Jacobs van Pretoria, Gauteng
  56. Begrafnisbrief van Willie Jacobs. In besit van Schalk en Thea Jacobs van Pretoria, Gauteng
  57. Begrafnisbrief van Grieta Joubert (née Jacobs). In besit van Schalk en Thea Jacobs van Pretoria, Gauteng
  58. Begrafnisbrief van Jan Jacobs. In besit van Schalk en Thea Jacobs van Pretoria, Gauteng
  59. Begrafnisbrief van Piet Jacobs. In besit van Schalk en Thea Jacobs van Pretoria, Gauteng
  60. Doopinskrywings van Johannes Zacharias Jacobs en Catharina Maria Susanna Voges. South Africa, Netherdutch Reformed Church Registers (Pretoria Archive), 1838-1991, database with images, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99Z5-P9MF-F?cc=2155416&wc=QZV2-BGJ%3A1589315405%2C1589315407%2C1589315476%2C1589394217 : 2 August 2019), South Africa > Transvaal > Noordelike Pretoria > Christenings, memberships, 1934-1952 > image 24 of 205; Nederduitsch Hervormde Kerk Van Afrika (Dutch Reformed Church of Africa), Pretoria.
  61. Doopinskrywings van Schalk Willem Jacobs en Martha Johanna Voges. South Africa, Netherdutch Reformed Church Registers (Pretoria Archive), 1838-1991, database with images, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99Z5-P17X?cc=2155416&wc=QZV2-1C5%3A1589315405%2C1589315407%2C1589315640%2C1589394173 : 2 August 2019), South Africa > Transvaal > Noordwestelike Pretoria > Christenings, memberships, 1940-1952 > image 3 of 520; Nederduitsch Hervormde Kerk Van Afrika (Dutch Reformed Church of Africa), Pretoria
  62. South African Border War. https://en.wikipedia.org/wiki/South_African_Border_War
  63. The Recce’s. http://www.recce.co.za/about-us-the_recces/
  64. Rekord van geboorte, huwelik en dood van Martha Johanna Voges (née Munnik). https://www.identitynumber.org
  65. Doopinskrywing van Martha Johanna Munnik. South Africa, Netherdutch Reformed Church Registers (Pretoria Archive), 1838-1991, database with images, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:7ZS1-4WT2 : 12 August 2019), Jacob Cloete Munnik in entry for Martha Johanna Munnik, 1909
  66. Huweliksinskrywing van Martha Munnik en Willie Voges. https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BB-R3MH-D?cc=2727134
  67. Doopinskrywing van Magrieta Cornelia Voges. South Africa, Netherdutch Reformed Church Registers (Pretoria Archive), 1838-1991, database with images, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99Z5-P9MV-2?cc=2155416&wc=QZV2-BGJ%3A1589315405%2C1589315407%2C1589315476%2C1589394217 : 2 August 2019), South Africa > Transvaal > Noordelike Pretoria > Christenings, memberships, 1934-1952 > image 10 of 205; Nederduitsch Hervormde Kerk Van Afrika (Dutch Reformed Church of Africa),Pretoria
  68. Doopinskrywing van Willem Christiaan Voges. South Africa, Netherdutch Reformed Church Registers (Pretoria Archive), 1838-1991, database with images, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QSQ-G9Z5-P1J4?cc=2155416&wc=QZV2-BGJ%3A1589315405%2C1589315407%2C1589315476%2C1589394217 : 2 August 2019), South Africa > Transvaal > Noordelike Pretoria > Christenings, memberships, 1934-1952 > image 104 of 205; Nederduitsch Hervormde Kerk Van Afrika (Dutch Reformed Church of Africa), Pretoria
  69. Doopinskrywing van Martha Magrieta Voges. South Africa, Netherdutch Reformed Church Registers (Pretoria Archive), 1838-1991, database with images, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-L9Z5-P157?cc=2155416&wc=QZV2-BGJ%3A1589315405%2C1589315407%2C1589315476%2C1589394217 : 2 August 2019), South Africa > Transvaal > Noordelike Pretoria > Christenings, memberships, 1934-1952 > image 120 of 205; Nederduitsch Hervormde Kerk Van Afrika (Dutch Reformed Church of Africa), Pretoria
  70. Rekord van geboorte en dood van Magrietha Cornelia van Biljon (voorheen Van der Spuy, née Munnik). https://www.identitynumber.org
  71. Doopinskrywing van Grieta Munnik. South Africa, Netherdutch Reformed Church Registers (Pretoria Archive), 1838-1991, database with images, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:7HN8-2R6Z : 12 August 2019), Jacob Cloete Munnik in entry for Margaretha Cornelia Munnik, 1911
  72. Lewis
  73. Ds. Johannes Gerhardus Marthinus Dreyer, Tweeling. https://www.geni.com/people/Ds-Johannes-Gerhardus-Marthinus-Dreyer-Tweeling/6000000027827451929
  74. Inligting ontvang op 19 Februarie 2019 van Rita Moodie en Valerie Breytenbach, kleindogters van Grieta en Dirk van der Spuy.
  75. Pieter Hendrik Eliezer Boonzaier, b5c7d1. https://www.geni.com/people/Pieter-Boonzaier-b5c7d1/6000000001305352594
  76. Rekord van geboorte, huwelik en dood van Elizabeth Anna Gertruida Janse van Vuuren (née Munnik). https://www.identitynumber.org
  77. Waterbul. Food Lovers Recipes. http://www.foodloversrecipes.com/2015/05/waterbul/
  78. Rekord van geboorte, huwelik en dood van Schalk Willem Jansen van Vuuren. https://www.identitynumber.org
  79. Doopinskrywing van Sys Munnik. South Africa, Netherdutch Reformed Church Registers (Pretoria Archive), 1838-1991, database with images, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:781J-NSZM : 12 August 2019), Jacob Cloete Munnick in entry for Esaias Engelbertus Munnick, 1914
  80. Doopinskrywing van Nela Munnik. South Africa, Netherdutch Reformed Church Registers (Pretoria Archive), 1838-1991, database with images, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:7HF7-25W2 : 12 August 2019), Jacob Cloete Munnik in entry for Cornelia Johanna Margaretha Etrecia Munnik, 1916
  81. Begrafnisbrief van Japie Pieterse. In besit van Schalk en Thea Jacobs van Pretoria, Gauteng
  82. Rekord van geboorte, tweede huwelik en dood van Hybrecht Catharina Louw (voorheen Klaassen, née Munnik). https://www.identitynumber.org
  83. Doopinskrywing van Breggie Munnik. South Africa, Netherdutch Reformed Church Registers (Pretoria Archive), 1838-1991″, database with images, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:7Z9J-F1MM : 12 August 2019), Jacob Cloete Munnik in entry for Heybrecht Catharina Munnik, 1919
  84. Claassen, N. & Claassen, G.H. 2001 Die Claas(s)en afstammelinge in Suid-Afrika. 1ste Ed. Mari-tech Drukkers: Centurion
  85. Begrafnisbrief van Breggie Louw (voorheen Klaassen, née Munnik). In besit van Schalk en Thea Jacobs van Pretoria, Gauteng
  86. Strauss, E. 15 September 2014. Wonderboom police made several arrests. Rekord Koerant, Pretoria Moot. https://rekordmoot.co.za/24722/wonderboompoort-police-have-made-several-arrests-this-week/
  87. Rekord van geboorte, huwelik en dood van Johanna Elizabeth Kotzé (née Munnik). https://www.identitynumber.org
  88. Doopinskrywing van Hannie Munnik. South Africa, Netherdutch Reformed Church Registers (Pretoria Archive), 1838-1991, database with images, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:7C1P-L2N2 : 12 August 2019), Jacob Cloete Munnik in entry for Johanna Elizabeth Munnik, 1924
  89. Doopinskrywing van Grieta Kotzé. South Africa, Netherdutch Reformed Church Registers (Pretoria Archive), 1838-1991, database with images, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99Z5-TSQF?cc=2155416&wc=QZV2-145%3A1589315405%2C1589315407%2C1589315554%2C1589394226 : 2 August 2019), South Africa > Transvaal > Breyten > Christenings, memberships, 1945-1987 > image 6 of 87; Nederduitsch Hervormde Kerk Van Afrika (Dutch Reformed Church of Africa), Pretoria
  90. Begrafnisbrief van Hannie Kotzé (née Munnik). In besit van Schalk en Thea Jacobs van Pretoria, Gauteng

< BACK