Piet Kruger (1852 – 1900)

< BACK

   1. Sy kinderjare

Piet Kruger, vernoem na sy maternale oupa, Pieter Rossouw (1788 – ?), is op 2 Augustus 1852 gebore in die distrik van Pretoria in die pas geproklameerde Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR). Hy is gedoop op 10 Maart 1853. Piet, soms ook na verwys as Pieter of Petrus in latere dokumente, was die tweede seun van David Frederik Petrus Johannes Senekal Kruger (1821 – 1899) en Susanna Christina Rossouw (1825 – ?), wat in hul latere jare in die omgewing van Parys in Frankfort distrik in die Republiek van Oranje-Vrijstaat (OVS) gewoon het.1-3

Piet se ouers was boere en die kinders is waarskynlik tuis onderrig deur hul ouers. Latere dokumente toon dat Piet Kruger amptelike dokumente self onderteken het.

   2. Sy vrou

Piet Kruger en sy vrou, Anna Elizabeth “Annie” Eksteen, het my groot-groot-grootouers geword. Annie is gebore in Augustus 1857 in Harrismith distrik in die OVS, en dis ook te Harrismith waar hulle in die huwelik bevestig is. Sy was die tweede dogter van Anna Elizabeth “Elsabe” Marais en Jacobus Johannes Eksteen (*23 Mei 1827, Riversdale districk, Britse Kaapkolonie, †voor 1899, plaas Swartkoppies, Frankfort distrik, OVS).1,3,4 Annie se ouer suster, Elizabeth Francina Eksteen (1856 – 1891) was getroud met David Frederik Kruger (1856 – ?), Piet se jonger broer.1,5,6 LEES MEER oor die Eksteens.

Lank nadat Piet in 1900 gesneuwel het tydens die Tweede Anglo-Boere Oorlog (ABO), het Annie weer getrou te Volksrust met die wewenaar Jacobus Lukas “Koos” Prinsloo (*11 Februarie 1846, Winburg distrik), seun van Marthinus Prinsloo en Anna Helena Prinsloo.1,7 Hy was ‘n boer woonagtig in die omgewing van die Vrede distrik, in die noord-ooste van die OVS waar hy ook oorlede is op 86-jarige ouderdom op 17 Januarie 1932, en begrawe is op Oribifontein, Vrede. Koos Prinsloo het nege kinders gehad uit sy eerste huwelik met Anna Dorothea Botha (28 Maart 1847 – 24 Julie 1918). Hulle was Sophia Catharina (1872 – 1926), Marthinus Johannes Petrus (1874 – 1942), Johannes Petrus Botha (1877 – 1941), Jacobus Johannes (1879 – 1960), Willem Sterrenberg (1880 – 1959), Anna Dorothea Helena (1882 – 1976), Jacoba Johanna (1884 – 1919), Susanna Dirkie (1886 – 1964) en Nicolaas Petrus Gerhardus (1888 – 1955).7-9

Annie het na haar tweede man se afsterwe op die plaas Nooitgedacht in die Vrede distrik in die OVS gewoon. Sy is egter op Ardentine in Ermelo distrik in Transvaal op die ouderdom van 82 jaar op 18 Januarie 1940 oorlede.7 Sy het waarskynlik by een van haar (stief)kinders gekuier of het daarheen verhuis in die laaste elf maande van haar lewe.

   3. Sy beroep

Piet het waarskynlik ook geboer soos sy vader, maar dis onbekend of hy aanvanklik op sy eie geboer het of saam met sy ouers. Teen die vroeë 1880s was hy woonagtig in die omgewing van Frankfort in die OVS, maar teen die laat 1890s, was Piet werksaam op ‘n plaas in die Wakkerstroom Distrik van die ZAR. Die Krugers was op daardie stadium bywoners op die plaas Korenplaats (Koringplaas), ongeveer 40 km wes van Volksrust, wat behoort het aan die 30-jarige Koos Groenewald en sy vrou Jessie.1,10,11 (Hul jongste seun, Jannie Groenewald – in sy negentiger jare – het in 2014 steeds op die plaas geboer).10 Op hierdie einste plaas het Piet Kruger geneuwel tydens ‘n skermutseling tussen die Boere en die Britse magte.

Die redes waarom Piet met sy gesin as bywoners (a poor tenant farmer who labours for the farm owner for rent and is allowed to do some farming of his own) op Koringplaas gewerk het, is nie bekend nie. Piet het wel ‘n kapkar met twee karperde, vier ryperde en 20-stuks vee besit.12 Het sy vader te min grond besit, sodat al die seuns nie kon erf nie? Of het die opeenvolgende droogtes, sprinkaanplae asook die runderpes van 1896 tot 1897 13 ook vir Piet op sy knieë gedwing, soos menige ander boere, sodat hy uiteindelik sy eie stukkie grond moes opgee? Of was Piet maar net iewat aan die lui-kant? Die laasgenoemde gedagte steek egter dwars in die krop, veral gesien uit die tipe karakter wat hy as kommandolid tydens die ABO geopenbaar het – toegewy tot die saak, moedig, onverskrokke.14

Piet was 47 jaar oud toe die ABO op 11 Oktober 1899 uitgebreek het. Hy en sy oudste seun, David, toe 23 jaar oud, het hulself gaan aansluit by die Wakkerstroom Kommando as deel van die Boeremagte wat die wapen opgeneem het teen die imperialistiese Britse Ryk.10,15,16 Die verloop van die oorlog kan in drie fases verdeel word. Binne die eerste vier maande van die oorlog het die Boere daarin geslaag om die noorde van Britse Natal binne te val en beslag te lê op die dorp Ladysmith. Ook het die Boere die Britse garnisoene wat in Kimberley en Mafikeng (nou Mahikeng) in die Britse Kaapkolonie gestationeer was, verras en die twee dorpe oorgeneem. Hoewel die Britte taktiese oorwinnings behaal het by Talana en Elandslaagte, is ernstige neerlae teen die Boere gely by Stormberg, Magersfontein en Colenso. Die tweede fase van die oorlog het ‘n aanvang geneem met Brittanje wat grootskaals op hierdie neerlae reageer het – en uiteindelik die skaal in Brittanje se guns laat swaai – deurdat swaar versterkings uit al die Britse kolonies op gekommandeer is. Verder het Generaal Frederick Sleigh Roberts by die gedemoveerde Generaal Revers Henry Buller oorgeneem as opperbevelhebber van die Britse magte en was uiters gedetermineerd om die Boere te oorwin. Saam met sy stafhoof, Veldmaarskalk Horatio Kitchener, het Roberts ‘n grootskaalse teenaanval op die Boeremagte geloods. Op 15 Februarie 1900 het Britse troepe die beleg van Kimberley gelig, gevolg deur Ladysmith op 28 Februarie 1900 en Mafikeng op 18 Mei 1900. Op 13 Maart 1900 het Roberts Bloemfontein, die hoofstad van die OVS, beleër en gevolglik die republiek geannekseer op 28 Mei 1900. Die OVS is herdoop na Orange River Colony (Oranjerivierkolonie). Skaars twee maande later masjeer die Britse troepe Johannesburg in die ZAR binne, en op 5 Junie 1900 buig Pretoria, die hoofstad van die ZAR, die knie. Die ZAR is geannekseer op 1 September 1900 en daarna herdoop na Transvaal Colony (Transvaalkolonie). Menige het hiermee die einde van die oorlog aanvaar; selfs Generaal Roberts het triomfanklik teruggekeer na Brittanje.13,14,17-24

Baie Boere was nie meer gemotiveerd vir die oorlog nie en het begin dros. Daar was egter ook dié wat nie so maklik oorgegee nie en het van strategie verander deur in kleiner mobile eenhede op te breek en tot guerillia-oorlogvoering oor te gaan. Hierdie eenhede was baie effektief om klopjagte op Britse kampe uit te voer, voorrade van die Britse troepe te roof, spoorweglyne te beskadig en kommunikasielyne te ontwrig. Die uitsondelike vermoeë van hierdie effektiewe Boere kommando’s om die die Britse troepe te fnuik en te ontwyk, het die Britse bevelvoerders erg gefrustreer. Om die boere se beweeglikheid te probeer inperk is blokhuise (ongeveer 8 000) en draadheinings (vir ongeveer 6 000 km) opgerig en deur ongeveer 50 000 Britse troepe, insluitend Bantoe-manskappe, beman. Met die verloop van die oorlog is duisende burgers gevange geneem en as krygsgevangenes na oorsese Britse kolonies verban. Met die instelling van die Verskroeide Aarde Beleid in September 1900 deur Kitchener, wat by Roberts oorgeneem het as opperbevelvoerder, is verder gepoog om die Boeremagte se bron van voorrade, perde en beskerming af te sny, wat uiteindelik tot ontwortelde Boere- en swart plaaswerkergesinne, asook ontwrigte inwoners van Bantoe-krale gelei het, wat later in konsentrasiekampe onder haglike toestande gehuisves is, en waarin duisende vroue en kinders omgekom het weens verhongering en siektes. Laasgenoemde was uiteindelik die grootste motivering vir die twee oorwonne Boere-regerings om uiteindelik in 1902 tot vrede-samesprekings oor te gaan.11,13, 17-28

Piet Kruger is met die aanvang van die tweede fase van die oorlog gedood. Waar Roberts vroeg in 1900 ‘n aanval op die Boere-republieke begin geloods het via die OVS om uiteindelik ook in die ZAR te seëvier, het Buller ‘n Britse garnisoen van ongeveer 22 000 man en 26 kanonne gelei in Britse Natal, en uiteindelik ook die Boeremagte in Natal terugedryf tot in die ZAR. Na sy oorwinning oor Generaal Christiaan Botha se 2 500 burgers op 8 Junie 1900 by Bothaspas in Natal, het Buller met sy troepe in die OVS inbeweeg en daarna regs geswenk tot in die ZAR. Waar Gansvleistroom in die Kliprivier invloei het sy troepe kamp opgeslaan. Sy offisiere het die plaasopstal van Koringplaas betrek en dit ook gebruik as ‘n hospitaal. Jessie Groenewald moes noodgedwonge die Engelse van kop-tot-tone bedien en Annie Kruger moes hand-bysit. Generaal Botha het intussen met ongeveer 1 250 kommando-lede van hoofsaaklik Lydenburg, Carolina en Wakkerstroom uitgewyk na die Versamelberge naby Volksrust in die suid-ooste van die ZAR. Op 10 Junie is 120 berede verkenners, waaronder Piet Kruger en sy seun David, uitgestuur om die omgewing te bespied en die Engelse troepe se bewegings te monitor. Buller se South African Light Horse (SALH) Infantry het terselfdertyd in die middag met dieselfde doel vertrek. Beide die Boere en Britse eenhede het mekaar egter verras, met elkeen wat Gansvleikop op Koringplaas uit teenoorgestelde rigtings benader het. ‘n Intense wedersydse geskietery het gevolg met die Boere verkenners wat bly nader beweeg het tot so na as 40 m aan die Britse soldate. Die SALH Infantry was gedoem tot ‘n rampspoedige neerlaag maar hulp het net betyds opgedaag in die vorm van die 19th Hussars (2th Cavalry Brigade) wat met hul ondersteunende artillerie die nodige dekvuur verskaf het vir die Infantry om hulself uit die penarie te kry en terug kamp toe te ontsnap. Ten spyte van die Boere se moedige en geesdrigtige aanslag op die Britse verkennersmag – volgens Gen Chris Botha – met net ligte ammunisie tot hul beskikking, het sewe van hul makkers, insluitend Piet Kruger, gesneuwel. Buller en sy troepe het die volgende dag op 11 Junie 1900 vertrek en 10 km verder by Allemansnek nog ‘n triomfanklike oorwinning oor die Boere behaal.2,10,11,14,23,29,30 LEES MEER  in detail oor die stand van sake vir beide die Boere en Britte gedurende Maart tot Junie 1900.

‘n Paar maande na die Slag van Koringplaas was die Britte terug om die opstal en oeste te vernietig en die vee af te maai. Jessie Groenewald het nie op haar laat wag nie en die Engelse offisiere duidelik laat verstaan dat sy hulle per vorige geleentheid huisvestig met warm beddens en ordentlike etes gegee het. “No problem, miss. If your husband just signs the Oath of Allegiance to the British Crown, all will be well.” Koos Groenewald het geteken, maar daarna stilletjies vertrek en hom by die naaste Boere kommmando aangesluit. ” ‘n Afgedwonge eed is inderwaarheid geen ware eed nie! “, het hy geredeneer. ‘n Paar maande later is sy ‘ontrouheid’ aan die Britse Kroon ontdek en die Engelse het weer hul verskyning op Koringplaas op 29 Mei 1901 gemaak. Hierdie keer was die sogenaamde ‘Engelse’ eintlik hans-kakies of joiners (Boere wat vir die Engelse gewerk het en op mede-Boere gespioeneer het), en was afkomstig van Ermelo omgewing. Jessie Groenewald is ‘n halfuur gegee om ‘n paar goedjies te pak voor sy en haar twee kinders, die ses-jarige Wessel en twee-jarige Johan weggeneem is na die Volksrust konsentrasiekamp waar sy in Seksie A in Tent no 236 gebly het.12,25 Anna Kruger en haar jong kinders is ook saam na die Volksrust kamp geneem waar hulle in Seksie A in Tent no 139 gebly het.12 Hierdie kamp het 5 000 inwoners gehuisves, waar 772 vroue en kinders weens ontbering en siekte ongekom het.11,27 Na die oorlog het Anna en Jessie weer na Koringplaas teruggekeer.12 Hoe lank die Krugers daarna op die plaas bly woon het as bywoners is onseker, maar David Kruger het waarskynlik in sy pa se plek verder op die plaas bly werk.

   4. Sy afsterwe

Piet Kruger is opslag gedood deur ‘n kopskoot tydens die Slag van Koringplaas op 10 Junie 1900 wat van 13:00 tot skemeraand geduur het.10,11,23,24,29 Aan sy sy was sy seun David wat onder Britse spervuur sy gesneuwelde vader agter ‘n klip ingetrek het. (Oom Jannie Groenewald kan die presiese ligging van die spesifieke klip bo-op Gansvleikop uitwys, maar kan weens sy hoë ouderdom en swak gesondheid nie meer die koppie bestyg nie.)10 Kan mens David se skok indink om sy vader binne ‘n oogwenk langs hom doodgeskiet te sien word?

Piet Kruger se kommando het uiteindelik terugtrek nadat Britse versterkings opgedaag het om dekking vir die SALH Infantry te verskaf wat hulself in ‘n desperate posisie bevind het onder die gedetermineerde aanslag van die Boere verkenners.14,16,23 David moes noodgedwonge sy gesneuwelde vader agterlaat. Sewe burgers het in die skermutseling gesterf, waarvan vier (Combrink, Grobler, Smith & Stoltz) se liggame inderhaas per perd verwyder is deur hul makkers van die Lydenburgse kommando. Die lyke van die drie ander gestorwe Boerekrygers is later saam met die tien Britse gewondes en hul eie ses gesneuweldes deur die Britse troepe van die koppie af gebring na die Koringplaas-opstal waar die Britte gestationeer was. Annie Kruger en Jessie Groenewald moes die gewondes verpleeg. Terwyl hulle met die versorging besig was, het die 43-jarige Annie op ‘n gesig afgekom wat haar in harde, histeriese snikke laat uitbars het. Die skielike, ontstellende gegil het die Britse manskappe vir ‘n oomblik verskrik laat wonder wat aangaan, min wetende dat Annie haar man se lyk tussen die gewondes en gesneuweldes herken het. Annie en Jessie het Piet se liggaam in ‘n gebreide beesvel toegevou en in die familiekerkhof begrawe, wat 300 m ver van die huidige plaasopstal geleë is.2,10,11,23,24,29,31Op Piet Kruger se sterfkennis, wat in November 1902 voltooi is, word sy sterfdatum as 10 Junie 1901 aangegee. In die sterfkennis word aangedui dat sy laaste testament op 8 Junie 1897 opgestel is.32 Sy grafsteen, wat ook eers na die oorlog opgerig is, dui sy sterfdatum as (?) Junie 1902 aan. Hierdie datum is op die grafsteen uitgekrap, sodat die presiese dag onleesbaar is. ‘n Granietplaat, wat sy sterfdag as 10 Junie 1900 bevestig, is in die 1970’s deur verteenwoordigers van die Suid-Afrikaanse Raad vir Oorlogsgrafte op die graf ingemessel.2,10

Die Volksrust gedenksteen is opgerig in nagedagtenis van die onskuldige slagoffers (Boere vroue en kinders) wat in die Volksrust konsentrasiekamp omgekom het asook die burgers van die Volksrust omgewing wat tydens die oorlog gesneuwel het. Dit is oorspronklik in 1918 in die ou begraafplaas opgerig, maar is in 1976 verskuif na Voortrekkerplein, waartydens ook ‘n Muur van Herinnering opgerig is. Vir die eerste, oorspronklike onthullingseremonie, het die digter Theo W. Jandrell – wat op daardie stadium die skoolhoof van Sandspruit Laerskool was – die volgende lied geskryf: 11,33-35

Die ABO was ‘n dure oorlog, nie net uit ‘n finansiële oogpunt vir Brittanje nie, maar ook ten opsigte van die lewens wat ingeboet is op Suid-Afrikaanse bodem deur beide die Britte en die Boere (Afrikaners), sowel as die Bantoe-stamme. Die Britse meerderheidsaanslag was uiteindelk oorweldigend met 500 000 Britse troepe en 100 000 Bantoe soldate wat teen 88 000 Boere-krygers en 10 000 Bantoe helpers die wapen opgeneem het. Ongeveer 20 000 Britse – en 12 000 Bantoe soldate het gesterf, terwyl aan die Boere-kant 14 000 manskappe tussen die ouderdomme 16 en 60 jaar (en selfs ouer) gesneuwel het. Daar was ook die penkoppe (melktand-tieners en kinders selfs so jonk as agt jaar) wat veral in die derde fase van die oorlog geveg het, wat ook omgekom het tydens skermutselinge met die vyand. Die grootste verlies aan lewens is egter gely deur onskuldige burgerlikes – vroue, kinders en bejaardes – 26 000 Afrikaners en tussen 14 000 en 20 000 swartmense het die haglike omstandigehede in die konsentrasiekampe, ook genoem ‘helkampe’, nie oorleef nie.13,17,28,36,37

   5. Sy kinders

NOTA: Hier kort kinders en meer inligting

5.1 David Frederi(c)k

Hy is op 2 Augustus 1876 gebore op sy vader se verjaarsdag. Hy trou later met Martha Maria van der Merwe.1,38 Hulle het my groot-grootouers (ouma- en oupagrootjie) geword. LEES MEER oor David Kruger.

5.2 Susanna Christina

Susanna is gebore op 17 September 1882 en gedoop op 22 Oktober 1882 te NGK Frankfort deur Ds A.A. van den Lingen. Haar ouma en oupa, Susanna Christina Rossouw en David Frederik (Petrus Johannes Senekal) Kruger was teenwoordig by die geleentheid en het as getuies opgetree.1,6

Susanna is later op Parys in die Oranje Vrystaat (OVS) met Marthinus Lourens Swartz (ca Oktober 1880, Dutek, Heilbron – 3 Junie 1921), seun van Adriaan Willem Swartz en Sophia Prinsloo van Parys getroud. Teen 1911 het hulle te Roseberry Plain, Vredefort distrik, OVS gewoon. Marthinus, wat ‘n staalwerker was, het egter op 40-jarige ouderdom in ‘n treinongeluk in Johannesburg gesterf en het vier jong minderjarige kinders agtergelaat. Hulle was Ignatius Wilhelmus, Marthinus Lourens, David Frederik Lourens en Jan Lourens. Die uitslag van die ondersoek wat geloots is rondom sy dood lees op 24 Junie 1921 soos volg: “Death is due to multiple injuries, the result of being run over by a train. There is not sufficient evidence to show that death was accidental or suicidal.” Ten tye van Marthinus se afsterwe was die gesin woonagtig op Vereeniging, Transvaal.39

5.3 Elizabeth Francina

Sy is gebore op 2 Junie 1887. Sy tree in die huwelik met Johannes Gerhardus Janse van Noordwyk.

5.4 Gertruida Christina Petronella

Gertruida is gebore op 27 Mei 1889. Sy trou met Hendrik Frederik Stadler.

5.5 Petrus Jacobus Johannes

Hy is gebore op 5 Desember 1896.

5.6 Barend Jacobus

Barend is gebore op 23 Maart 1899 en gedoop op 18 April 1899 te NGK Wakkerstroom.

< BACK

  1. Kruger, B. 2007 Die Kruger-familie van Suider-Afrika. 1ste Ed. CD-publikasie. Genealogiese Genootskap van Suid-Afrika, Noord-Transvaal takbiblioteek.
  2. Grafsteen van Piet Kruger. Familiekerkhof op die plaas Koringplaas, Distrik Volksrust, Mpumalanga, Republiek van Suid-Afrika
  3. David Frederik Petrus Johannes Senekal Kruger. https://www.wikitree.com/wiki/Kruger-2957
  4. Jacobus Johannes Eksteen. https://www.geni.com/people/Jacobus-Johannes-Eksteen-b12c8d5e8/6000000013950134812
  5. David Frederik Kruger 1856. https://www.ancestry.co.uk/boards/thread.aspx?mv=flat&m=352&p=surnames.kruger
  6. David Frederick Kruger (1856). https://www.wikitree.com/wiki/Kruger-259
  7. Sterfkennis van Anna Elizabeth Eksteen. National Archives & Repository Service of South Africa. VAB MHG 31641/40, 1940
  8. Sterfkennis van Jacobus Lukas Prinsloo. National Archives & Repository Service of South Africa. VAB MHG 23818/32, 1932
  9. Jacobus Lukas Prinsloo. https://www.geni.com/people/Jacobus-Lukas-Prinsloo/6000000028765307835?through=6000000025455413590
  10. Onderhoud op 21 Junie 2014 met Gert van der Westhuizen. Roodedraai Museum, plaas Roodedraai, Volksrust, Mpumalanga
  11. Van der Westhuizen, G.P. & Van der Westhuizen, E. 2013 Guide to the Anglo Boer War in the Eastern Transvaal, 1899 – 1902. 2de Ed. David Scholtz: Volksrust
  12. Oorlogsvergoedingseis van Anna Elizabeth Kruger. National Archives & Repository Service of South Africa. TAB CJC 1188/743, 1903
  13. Gilliomee, H. & Mbenga, B. 2007 Nuwe geskiedenis van Suid-Afrika. 1ste Ed. Tafelberg: Kaapstad
  14. Gillings, K. 1999. The British advance and Boer retreat through Natal, March to June 1900. Military History Journal, Vol 11(3/4), 1999. The South African Militory History Society. http://samilitaryhistory.org/vol113kg.html
  15. Familie-oorvertellinge deur Tienie Saad en Bettie Kruger in 2012, 2015 en 2018.
  16. Burgermonument Wakkerstroomkommando. Wakkerstroom, Mpumalanga. http://www.graves-at-eggsa.org/main
  17. Boer War 1899 – 1902. https://www.angloboerwar.com/boer-war
  18. South African War. https://www.britannica.com/event/South-African-War
  19. Field Marshal Lord Roberts appointed British Supreme Commander in South Africa. http://www.sahistory.org.za/dated-event/field-marshal-lord-roberts-appointed-british-supreme-commander-south-africa
  20. Herbert Kitchener, 1st Earl Kitchener. https://en.wikipedia.org/wiki/Herbert_Kitchener,_1st_Earl_Kitchener
  21. Redvers Buller. https://en.wikipedia.org/wiki/Redvers_Buller
  22. Redvers Henry Buller. https://www.findagrave.com/memorial/22140/redvers-henry-buller
  23. Torlage, G.P. 1992 The British advance and Boer retreat through Northern Natal, May – June 1900. Masters Dissertation: University of South Africa. http://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/16216/dissertation_torlage_gp.pdf
  24. Raath, A.W.G. 2007 De la Rey: Die stryd vir vryheid. 2de Ed. Kraal-Uitgewers BK: Brandford, Suid-Afrika
  25. Pretorius, A. 2000 Van Huis-en-Haard na Konsentrasiekamp. DV Drukkers: Volksrust, Mpumalanga: DV Drukkers
  26. Grobler, J. & Grobler, M. 2013 Vroue-Kampjoernaal. Die konsentrasiekampe van die Anglo-Boereoorlog. 1ste Ed. Heroloda Wordworx: Brooklyn, Pretoria.
  27. Moolman, N. 2013 Zij. 1ste Ed. Shanghai Kangshi Printing Co. Ltd: Vanderbijlpark.
  28. Black concentration camps during Anglo-Boer War 2, 1900 – 1902. http://www.sahistory.org.za/topic/black-concentration-camps-during-anglo-boer-war-2-1900-1902
  29. Relocation of the graves of burghers Jordaan and FS Schoeman dating from the Second Anglo-Boer War (1899 – 1902). Anthropology Private Practice, 1998
  30. Botha’s Pass Battlefield. Battlefields Route Kwazulu Natal. http://www.battlefieldsroute.co.za/place/bothas-pass-battlefield/
  31. Slag van Koringplaas gedenkplaat. Roodedraai Museum, plaas Roodedraai, Volksrust, Mpumalanga
  32. Sterfkennis en testament van Piet Kruger. National Archives & Repository Service of South Africa. TAB MHG 1843, 1902
  33. Slag van Allemansnek gedenksteen. Volksrust, Mpumalanga. http://www.graves-at-eggsa.org/main
  34. Volksrust Konsentrasiekamp gedenksteen en Muur van Herinnering. Volksrust, Mpumalanga. http://www.graves-at-eggsa.org/main
  35. Slaap rustig, dapper helde! http://tortel.net/~lochner/blerkas/woorde/035.txt
  36. Nkuna, N. 1999 Black involvement in the Anglo-Boer War, 1899 – 1902. Military History Journal, Vol 11(3/4), 1999. The South African Military History Society. http://samilitaryhistory.org/vol113nn.html
  37. Role of Black people in the South African War. http://www.sahistory.org.za/article/role-black-people-south-african-war
  38. Doodsertifikaat, sterfkennis, testament en boedel van David Frederik Kruger. National Archives & Repository Service of South Africa. TAB MHG 2343/51, 1951
  39. Sterfkennis en testament van Marthinus Lourens Swartz. National Archives & Repository Service of South Africa. TAB MHG 46565, 1921

< BACK