Jacob Kröger/Kruger (1690 – 1749)

< BACK

   1. Spelling van die familienaam

Jacob Kröger, seun van Frantz Kröger – so beskryf met sy doopinskrywing – is een van die stamvaders van die Suid-Afrikaanse Krugers. Kröger is die niederdeutsche (nederduitse) of plattdeutsche (plat-Duitse) vorm van Krüger, die hoog-Duitse vorm. Die spelvariasies Cröger en Crüger kom ook voor by sommige van Jacob se sibbe, soos aangeteken in die Sadenbeck doopregister. Predikante het in hoog-Duits geskryf maar die inwoners van die Prignitz distrik het nederduits gepraat en doen vandag nog so. Met die afsterwe van Jacob se moeder te Sadenbeck, Prignitz, word sy beskryf as die weduwee van Frantz Kruger (sonder die deelteken).1

Aangesien Jacob klaarblykbaar ongeletterd was2,3, kon hy nie die korrekte spelling van sy Duitse familienaam weergee nie. Nederlandse amptenare het dus sy familienaam foneties gespel en verskeie spelvariasies van Jacob se van kom gedurende sy leeftyd voor op dokumente van die Vereenigde Oost-Indische Compagnie [VOC] (Vereenigde Oos-Indiese Kompanjie). Hierdie variasies sluit in Krijger, Crüger, Krüger en Kruger.

Die spelling van die KRUGER familienaam van ons spesifieke stamlyn is gevestig vanaf die tweede generasie. Jacob Kröger se verhollandse kinders en hul nasate het dokumente onderteken as Kruger (sonder die deelteken op die “u”) of soms ook as Krùger (met ‘n gravisteken of regmerkie op die “u”).4 Laasgenoemde was nie ‘n spelvorm van die familienaam nie, maar was slegs gebruik om die uitspraak (spraakstres) van die “u”-vokaal te beklemtoom, met die gepaardgaande duidelike “g”-klank na die “u”, in teenstelling met die hedendaagse Afrikaanse uitspraak van Kruger waar die “u” sagter uitgespreek word, met die “g” wat as’t ware verdwyn. (Vergelyk “appel” met “appèl” in die Afrikaanse taal waar die “e” beklemtoon word, al dan nie.)5

   2. Sy kinderjare

Jacob Kröger, my groot-groot-groot-groot-groot-groot-oupagrootjie, is gebore teen die einde van die sewentiende eeu naby Sadenbeck in Brandenburg-Prussia, ‘n staat binne die Heilige Romeinse Ryk van daardie tyd.3,6 Rooms-Katolisisme was sedert die begin van die ontstaan van die Ryk gedurende die tiende eeu as die enigste amptelike godsdiens van die Ryk aanvaar. Protestantisme, spesifiek Lutherisme, is eers amptelik erken in 1555 and Calvinisme heelwat later in 1648. Die Duits-sprekende bevolking was teen die sestiende eeu versprei oor meer as 200 soewereine state, onder meer Koningkryke, Groot-Hertogdomme, Hertogdomme, prinsdomme en vry stede, elk met sy eie staatsbestuur, regssisteem en geldeenheid. Met tyd het van hierdie state saamgesmelt. Die groter Brandenburg-Prussia (1618 – 1701), met Berlyn as hoofstad, was een van die meer polities-dominante state onder heerskappy van die Huis van Hohenzollern, wat egter steeds onder die oorhoofse beheer van die Heilige Romeinse Keiser gestaan het.7-9

Friedrich Wilhelm en Friedrich III het geheers terwyl Jacob in Brandenburg-Prussia woonagtig was. Friedrich Wilhelm, bekend as “The Great Elector”, het die administrasie van die staat gesentraliseer en ‘n meer burokratiese bestuurstruktuur geïmplimenteer, die invloed van die ander state oor Brandenburg-Prussia verminder, ‘n permanente weermag en vloot gevestig, Franse Protestantse vlugtelinge verwelkom en die kolonisering in Wes-Afrika uitgebrei. Hy het geheers vanaf 1640 tot 1688. Hy is opgevolg deur sy seun Friedrich III vanaf 1688 tot 1713. Teen 1701 het Friedrich III homself as Koning Friedrich I in Prussia verhef, op voorwaarde van die Heilige Romeinse Ryk dat hy militêre steun aan die Ryk sou verskaf wanneer nodig.8,10,11 Daarna het Brandenburg-Prussia bekend gestaan as die onafhanklike (Koningkryk van) Prussia tot en met die ontbinding van die Heilige Romeinse Ryk in 1806.6,8,9 LEES MEER oor die geskiedenis van Duitsland.

Teen die einde van die sewentiende eeu toe Jacob gebore is, was veral die Duitse state nog aan die herstel van die Dertig Jaar Oorlog (1618 – 1648). Hierdie aanvanklik godsdienstige oorlog tussen die Protestante (hoofsaaklik Brandenburg-Prussia, Saxony, Frankryk, Swede, Engeland en Skotland) in die noorde en Rooms-Katolieke (hoofsaaklik die Heilige Romeinse Ryk, Bavaria, Hongarye, Oostenryk en Spanje) in die suide, het verreikende gevolge vir die Duitse bevolking gehad. Die heen-en-weer bewegende krygs- en huursoldate van die vegtende leërs het kos geplunder, Duitse burgerlikes afgemaai en hul wonings afgebrand. Plase, dorpe en stede, insluitend Berlyn, is vernietig. Hongersnood en peste was ook aan die orde van die dag met die gevolg dat ongeveer 7.5 miljoen Duitsers (ongeveer 50 % tot 90 % van inwoners in sekere areas) omgekom het gedurende die oorlog. Eers teen die middel van die 18de eeu het die verarmde Duitse state en ontredderde bevolking volkome herstel van hierdie verwoestende oorlog.8,12

Sekerlik moes Jacob se grootouers en ouers ook hierdeur geraak gewees het. Sy ouers was Frantz Kröger (1664 – 1710) en Elizabeth Hartwig (1670 – 24 December 1747, Ω31 Desember 1747, Sadenbeck).1-3 Frantz Kröger is gebore te Oberkaufungen, Landgraafdom van Hesse-Kassel (nou Kaufungen, Hesse, Duitsland) en is oorlede te Sadenbeck.13,14 Hulle was kleinboere in Kuckuck, ‘n klein boeregemeenskap ongeveer 2 km noord van Sadenbeck en geleë net wes van die varswatermeer, genaamd Stau-meer (Duits: Stausee).15,16 Hulle was van die gewone burgerstand en oor die gesin se vlak van geletterdheid kan slegs gespekuleer word. Jacob self het dokumente, insluitend saketransaksies (kontrakte) en sy eie testament, met ‘n kruis onderteken.2,3 Volgens oorlewering is die ‘Kruger huis’ waar Jacob se familie gewoon het, op ‘n hoewe (klein plasie) in Kuckuck net buite Sadenbeck geleë. Die Sadenbeck begraafplaas is ongelukkig tydens die Tweede Wêreld Oorlog vernietig.2,15 Sadenbeck, wat in 1450 gestig is, lê in Prignitz distrik, Brandenburg, in die Federale Republiek van Duitsland wat in 1990 tot stand gekom het na die beëindiging van die Koue Oorlog.2,17

NOTA: Sadenbeck in die provinsie Brandenburg moet nie verwar word met die dorpie Sandebeck wat in die provinsie Noord Ryn-Westfalia geleë is nie. Sandenbeck, wat in sommige bronne as Jacob se geboorteplek aangegee word, bestaan nie en is dus foutief.

Jacob was Frantz en Elizabeth Kröger se derde kind en oudste seun. Hy is gebore op 28 July 1690 en gedoop op 1 Augustus 1690 in die Lutherse Kerk te Sadenbeck. Hy het drie broers en vier susters gehad. Hulle was Ann Maria (≈ 9 Augustus 1686), Margareta (≈26 Februarie 1688), Hinrich (*18 Februarie 1693, ≈19 February 1693), Jochim (*12 Oktober 1695, ≈16 Oktober 1695), Lisebet (≈2 Maart 1698), Peter (*22 Julie 1700, ≈23 Julie 1700) en Anna Catrin (*17 November 1705, ≈22 November 1705).1,13Die presiese datum waarop Jacob sy vaderland verlaat het, is nie bekend nie. Dit is wel bekend dat die 23-jarige Duits-sprekende jongman op 14 Oktober 1713 Europa vaarwel toegeroep het toe hy as militêre soldaat, in diens van die VOC per skip vertrek het vanaf ‘n ankerplek by die Wielingen hooftoegang tot die Westerschelde Waterkanaal, Zeeland in die Republiek van Sewe Verenigde Nederlande, wat ook bekend was as die Hollandse Republiek (nou Nederland).2,3,13,18-20

Die redes waarom Jacob Prussia (ook bekend as Pruise, in Afrikaans) verlaat het, kan slegs oor gespekuleer word. Dalk ‘n avontuurlustige streep of ‘n poging om die ellende en armoede van Prussia te ontsnap en ‘n beter kwaliteit lewe te soek? ‘n Mens wonder of hy met voorbedagte rade by die VOC aangesluit het om so ‘n geleetheid te kry na die suidpunt van Afrika tot in die Kaap de Goede Hoop (Kaap-Hollandse Kolonie), of was sy besluit om die Kaap sy permanente tuiste te maak dalk gedoen op die ingewing van die oomblik?

    3. Sy vrou

Op 13 February 1716, het Jacob Kröger lidmaat geword van die Gereformeerde Kerk van die Kaap, oftewel die Nederduits-Gereformeerde Kerk (NGK) in Kaapstad, ook bekend as die Groote Kerk. (Dit is die oudste kerkgemeente in Suid-Afrika). Jacob moes teen daardie tyd die Hollandse taal goed onder die knie gehad het om in hierdie Hollands-sprekende gemeente gemaklik te voel. Op die ouderdom van 27 jaar op 1 Mei 1718, tree hy in die huwelik met die 21-jarige Johanna “Jannetje” Kemp in dieselfde kerk in Adderleystraat. Hul huweliksinskrywing in die kerkregister lees: “1718, 1 Maji. Jacob Crüger, van Berlijn, Jongman en Jannetjie Kemp, van Cabo de Goede Hoop, Jonge dogter.” Die vrygestelde Indiese slavin, Beatrice van Co(u)chin (ca 1650, Indië – 1720, Kaap die goeie Hoop) was getuie van hul egverbintenis. Sy was vir ‘n tyd lank matrone van die Slawelosie.3,13,21-25

Jannetje Kemp se ouers was moontlik Nicolaas Kemp (ca 1670, Duitsland – ?) en Cecilia Swerisse (ca 1675 – ?). Sy is in Augustus 1696 in die Hollandse Republiek (nou Nederland) gebore. Negentien jaar later op 13 Februarie 1716 word sy aangeneem in die NGK Kaapstad, met Beatrice van Couchin wat as getuie opgetree het. Jannetje se beleidenisaflegging het op dieselfde dag as haar toekomstige man se aanvaarding van lidmaatskap plaasgevind. Sy sterf op die ouderdom van 82 jaar en 2 maande op 27 Oktober 1778 (Ω 30 Oktober 1778) in die Klein Roggeveld, wat ongeveer 350 km noord-oos van Kaapstad geleë is en deel vorm van die Groot-Karoo landstreek. Jannetje het haar man met 30 jaar oorleef en het by haar seuns gewoon wat almal in die Klein Roggeveld area geboer het. Ten tye van haar dood, het sy by haar jongste seun, Pieter Ernst Kruger, gewoon op sy plaas Orangefontein, geleë tussen die huidige Matjiesfontein in die Wes-Kaap Provinsie en Sutherland in die Noord-Kaap Provinsie. Haar boedel was gewaardeer vir 2 397 rijksdaalers (riksdaalders).2-4,13

    4. Sy beroep

Wat Jacob gedoen het voordat hy Prussia verlaat het, is nie bekend nie. Miskien het hy saam met sy pa geboer op hul stukkie grond naby Sadenbeck. Teen 1713 was hy egter ‘n VOC-soldaat en het ‘n besoldiging van 9 gulden per maand ontvang.18 Hierdie soldate is deur die VOC uitgeplaas na VOC verversingsposte langs hul seehandelsroetes en ander Nederlandse kolonies om wet-en-orde te handhaaf onder die koloniste en om beskerming te verleen teen omliggende inheemse stamme.26,27 LEES MEER oor die VOC.

Mostert (2007) beskryf die VOC-soldaat soos volg: “Various scholars have indeed brought forward that the military tradition from which the VOC ‘soldier’ sprang, as well as his training, made him into something qualitatively different from the ‘warriors’ he would be encountering on the field of battle. The VOC soldier was a drilled and disciplined product of the Military Revolution, and the tactics he was taught to use, a product of military innovations made back in Europe, gave him a decisive edge over his Asian counterpart, so the argument goes. Other authors, however, give a wholly different view of the VOC soldier, and suggest he was of abominable quality. For one, they point to their backgrounds. A decision to go and join the VOC as a soldier was usually a measure of last resort. Wages in the armies of the VOC and those of the Dutch Republic were comparable. As boarding a VOC-vessel as a soldier usually meant that one would not be coming back (only one in three VOC employees made it back to Europe, and for soldiers the chances were even slighter), we can only conclude that the army of the Republic was the more attractive of the two, and to actually sign up as a VOC soldier one really had to be a desperate soul. Van Gelder wishes to nuance this, by pointing out that in early modern times being a desperado was not at all equivalent with being a good-for-nothing bum. The various wars that raged through Europe (and particularly Germany, where three out of four VOC soldiers came from) in early modern times, as well as various other social and economic developments, made life harsh and unpredictable.” 28

Op die een jaar-oue fregat Middelwoud het Jacob Kröger homself voorberei vir die vaart na hul bestemming Batavia (nou Jakarta) geleë op die eiland Java van Hollandse Oos-Indië (nou Indonisië), wat op 14 Oktober 1713 ‘n aanvang sou neem.26,29 Die 44 meter-lange seilskip het ‘n ladingsvermoë van 804 ton gehad met ‘n bemanning van tussen 175 en 250 indiwidue.26 Uit rekords blyk dit dat Jacob op die dag wat hy vertrek het op die Middelwoud, ook die dag is waarop hy indiensgeneem is deur die VOC.29 Het hy dalk op die kaai rondgeluier op die uitkyk vir ‘n gelukskoot en pasaat op ‘n skip? Jacob is dadelik voorsien van ‘n kis, ‘n skeepsmatras (bultsak), ‘n hangmat, ‘n deken en een bolgvanger (kort, dik oorkleed van geteerde seildoek, wat vissers en seelui tydens onstuimige weer gedra het om hulle teen die reën te beskerm). Op 13 januarie 1714 ontvang hy ook een pak linne klere en ‘n hemp.18 Na ‘n seereis van 107 dae, arriveer die Middelwoud op 29 Januarie1714 in Tafelbaai aan die Kaap de Goede Hoop. Na 24 dae se ankerlê in die baai, vertrek die Middelwoud weer op 22 Februarie 1714 en sit die reis voort na Batavia,3,22 met nuwe kos- en watervoorrade ….. en sonder Jacob Kruger. Jacob tree sewe maande later op 31 Augustus 1714 formeel uit as soldaat in diens van die VOC.26 Hoe Jacob uit sy vyf jaar-lange kontrak met die VOC gedraai gekry het, is nie bekend nie, want na slegs ses maande as soldaat het hy op 12 April 1714 op ‘n jaar-kontrakbasis as bouwknecht (boerkneg) vir Willem ten Damme (1650 – 1714) begin werk. “Bouwknecht” was ‘n soort vakleerlingskap wat deur die wet vereis is voordat ‘n persoon kon kwalifiseer vir sy eie stukkie huurgrond. Van Damme was ‘n uitgetrede mediese dokter en was voorheen bevriend met Goewerneur Willem Adriaan van der Stel. Hoewel sy werkgewer teen ongeveer Augustus 1714 gesterf het, het Jacob het voortgegaan om vir Helena Gulix, Van Damme se weduwee, te werk. Jacob se kontrak is jaarliks hernu, soos aangeteken op 3 Mei 1715 en 10 April 1716. Op 26 April 1717, het sy werkgeefster die owerhede ingelig dat Jacob se drie-jaar kontrak met haar oorlede man afgehandel is en dus gekanselleer kon word. Op dieselfde dag, het Jacob begin werk as bouwknecht agter die Blouberg op Ernst Mostert se plaas Brakkekuyl (Kaap plaasnr. 38 & 39) wat ‘brak waterkuil’ beteken. Die plaasnaam is nogal beskrywend van die waterkwaliteit van die omgewing want die Soutrivier loop reg deur die middel van die plaas. Daar het Jacob gearbei tot ongeveer 1719. Dis gedurende hierdie tydperk in diens van Mostert dat Jacob in die huwelik getree het en ook sy hand verloor het in ‘n ongeluk.3,4,23,30,31Jacob Kröger het op 28 Julie 1716 vir burgerregte aansoek gedoen by Goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes (dienstydperk: 28 Maart 1714 – 8 September 1724) en die Politieke Raad (Council of Policy) van die Kaap de Goede Hoop, maar dit is eers op 11 January 1718 aan hom toegestaan, waarna hy ‘n plaas kon bekom om te gaan boer as vryburger – ‘n persoon wat nie meer langer ‘n direkte werknemer van die VOC was nie.3,4,32 Vier maande nadat hy die regte ontvang het, trou hy met Jannetje Kemp. Die egpaar het na 1719 hulself gaan vestig op hul eie leenplaas in die Zandveld (Sandveld) in die Stellenbosch Distrik.3,4 Op 11 Mei 1729 koop Jacob ‘n slaaf genaamd Augustus, vir 180 riksdaalders van ‘n ander vryburger, Amos Lambrecht. Augustus was afkomstig van Cochin aan die suid-westelike kus van Indië.33

Die lewe van ‘n vryburger was egter ook nie maklik nie. Die land was ongetem en die bestuur van die kolonie deur die VOC was meesal nie ondersteunend genoeg nie, veral gesien uit die perspektief van die vryboere. Die Politieke Raad was die hoogste outoriteit van die VOC wat die bestuur van die Kaap Kolonie hanteer het in elke opsig: wet en orde, finansies en belasting, onderrig, godsdiens, gesondheidsdienste, militêre diens, arbeid en voedsel, diplomatieke verhoudings, koloniste, besoekers, slawe en inboorling stamme, skepe en handel, vryburgerplase, veekuddes en graangewasse, asook natuurbewaring.34

Teen die tyd wat Jacob Kröger aangekom het in die Kaap, was die VOC nedersetting 62 jaar oud en het reeds so uitgebrei dat die vryburgerplase oor twee administratiewe distrikte (drosdye) verspreid was, naamlik die Distrik van die Kaap en Distrik van Stellenbosch en Drakenstein. Aangesien die VOC handel aan die Kaap gemonopoliseer het, is aan ‘n vryburger ‘n plaas toegeken per kontrak vir 10 jaar, waarin bepaal is met watter graangewasse en/of watter tipe vleiskudde geboer moes word en teen watter vasgestelde pryse hierdie produkte alleenlik aan die VOC verkoop kon word, wat dan weer die koring, wyn en vleis aan die verbygaande skepe teen ‘n wins verkoop het. Vanaf 1717 is die verkryging van ‘n gratis voltitel-plaas afgeskaf en is die huurpag-plaassisteem geïmplimenteer waar die burgers huurgeld aan die VOC moes betaal vir die plaas waarop hulle geboer het. Goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes was aan die roer van sake toe Jacob in die Kaap gearriveer het – hy is later in 1724 deur Goewerneur Jan de la Fontaine opgevolg. De Chavonnes het verdere finansiële druk op die boere geplaas. ‘n Tiende van hul oes-opbrengste moes nou ook aan die VOC oorbetaal word. Ook is gratis weiding opgehef en weidingslisensies is op veeboere afgedwing deurdat ‘n jaarlikse tarief van 12 riksdaalders aan die VOC betaal moes word. Dit is later verhoog na 24 riksdaalders. Hierdie tariewe was betaalbaar bo-en-behalwe die persoonlike belasting (poll tax) asook die belasting per kop per veekudde wat die vryburgers moes betaal aan die VOC.32,34-36

Jacob moes verseker ook hierdie knyptang van die VOC gevoel het daar waar hy in die Sandveld geboer het. Menige boere het hierteen begin vaskop en binnelands begin trek om van die Kompanjie se veeleisende knelgreep te ontsnap. Hierdie burgers was die eerste ‘trekboere’ wat die onbekende binnegetrek het opsoek na vryheid en outonomiteit.35-37  Tog wys studies dat die gemiddelde Kaapse boer teen die mid-18de eeu, ‘n lewensstandaard gehandhaaf het wat gelyk aan, of selfs beter was, as hul eweknieë in die welafste Europese lande, naamlik Engeland en Nederland. En hoewel die VOC min belê het in die ekonomiese ontwikkeling van die Kaap Kolonie, was daar wel die onbetwisbare uitgawes ten opsigte van die instandhouding van die kolonie. Studies toon dat die Kompanjie nie die belastingstelsel uitgebuit het om soveel moontlik wins te ekstraeer nie, maar eerder om onkostes te verhaal.38

  5. Sy afsterwe

Jacob is oorlede op die ouderdom van 59 jaar op 29 October 1749 in die Sandveld in die Stellenbosch Distrik.2-4 Gedurende sy leeftyd blyk dit dat Jacob nooit leer skryf nie. Dokumente, insluitend kontrakte en sy eie testament van 1720, is names hom geskryf wat hy met ‘n kruis onderteken het.2,39 ‘n Vraag wat egter na vore kom is of sy onvermoë om te skryf nie dalk verband hou met die ongeluk in sy twintigs waarin hy sy hand verloor het nie. Dalk moontlik sy skryfhand? En dat hy net nooit daarna met die ander hand leer skryf het nie?

Sommige bronne dui sy moeder se nooiensvan aan as Permöller, maar in Jacob en Jannetje se gesamentlike testament van 28 October 1720 word haar van as Hartwig bevestig. Die volgende is geskryf: “… te hebben Sijn moeder gen. Elisabeth Hartwig wedue van Franz Crüger woon agtig tot Sadenbeck int Branden Burgenland.2,3,39,40

   6. Sy kinders

In teenstelling met Jacob, blyk dit dat sy kinders meer geletterd was as hyself, maar deur wie hulle onderrig is, is nie bekend nie. Dalk hul moeder of ‘n goewernante? Jannetje Kemp was wel meer geletterd as haar man – afgelei uit haar handtekening op haar en Jacob se gesamentlike testament. Jacob en Jannetje Kemp het agt kinders, vyf seuns en drie dogters, gehad.1-4,13,22

6.1 Jacob

Jacob jnr. (soms ook na verwys in dokumente as Jacobus), die oudste seun en vernoem na sy pa, is gedoop op 17 Julie 1718 te NGK Kaapstad.1,3,4,13 Die doopplegtigheid het slegs tien weke (2½ maande) na sy ouers se egverbintenis plaasgevind, wat dus impliseer dat Jannetje Kemp hoogswanger was of dat hul eersteling reeds gebore was, toe sy met Jacob Kröger getroud is. Beatrice van Cochin, wat getuie by die huweliksbevestiging van Jacob jnr. se ouers was, het ook as die doopgetuie van hul eersteling opgetree.23,25

Jacob jnr. trou op 25 Oktober 1739 met Christina Strang (≈14 September 1721), dogter van Carel Strang en Anna Maria Swart.1-4,13,22  Saam het Jacob jnr. en Christina Kruger tien kinders gehad, en hul seuns het as volwassenes  hulself in die noord-westelike distrikte van die Kaap gaan vestig. Die kinders was Johanna Catharina (≈25 Maart 1742, Kaapstad, †26 November 1824, Worchester), Hendrina Cecilia (≈3 Julie 1744), Jacob Carel (≈31 Julie 1746), Anna Maria (≈29 Desember 1748), Carel (*21 Mei 1750, ≈8 November 1750, † voor 10 November 1793, Carnavon), Frans (*3 Oktober 1751, ≈10 September 1752, NGK Kaapstad, † voor 24 September 1813), Catharina Elizabeth (*13 Julie 1755, ≈26 Oktober 1755, NGK Tulbagh), Jacob (*19 November 1758, ≈11 Februarie 1759, NGK Tulbagh), Hendrik (≈15 Maart 1761, NGK Kaapstad) en Christina Joachemina Hermansina (*23 Mei 1762, ≈3 Maart 1763, NGK Tulbagh, †13 Desember 1825, Beaufort-Wes).3,4,13

Vanaf die ouderdom van 16 jaar, het Jacob jnr. op sy eie begin boer op huureiendom naby sy ouers se plaas in die Sandveld. Hierdie leenplaas was Brakkekuyl, waar sy pa ongeveer 15 jaar gelede as bouwknecht gewerk het. Hier het Jacob jnr. met skape geboer vanaf 1734 tot 1752. Hy het die jaarlikse huurgeld van 24 riksdaalders betaal, asook ‘n tiende van die inkomste gegenereer uit sy graanverkope, wat by die Kasteel van Goeie Hoop inbetaal moes word. Na sy pa se dood, trek hy in 1752 met sy gesin na die Klein Roggeveld waar die leenplaas Voortuyn (Fortuin) aan hom toegeken is en waar van sy broers reeds redelik suksesvol aan die boer was. Hy bekom ook later die twee leenplase, Tondeldoosfontein (1755 – 1776) en Gunstfontein (1757 – 1767) op die hoër-liggende Roggeveld Plato. Jacob Kruger jnr. sterf op Voortuyn op die ouderdom van 60 jaar op 10 November 1778, twee weke na sy 82-jarige moeder se afsterwe.2-4

6.2 Franz/Frans

Hul tweede seun, Frans is gedoop op 20 Augustus 1719 te NGK Kaapstad.1,3,4,13,22 Frans Kruger het ook geboer maar hy het rooimiere gehad en het rondgetrek van die een leenplaas na die volgende soos wat dit aan hom toegeken is. Hierdie plase het ingesluit Piquenierskloof (Piekenierskloof) aan die voet van die huidige historiese Grey Bergpas in die Olifantsberge, daarna onder andere die leenplase De Hoop, Liefdefontein en Welbedagt, almal in die Roggeveld en laastens Het Groote Zeekoegat teen die Groot Visrivier in die Graaff-Reinet Distrik.4 Op 18 Oktober 1778 teen 11:30, ontvang Frans Kruger dan ook besoek van Goewerneur Joachim Ammena van Plettenberg vergesel deur ‘n klein groepie amptenare, tydens sy uitgebreide ekspedisie na die mees afgeleë dele van die Kolonie, wat besoek aan die Oosgrensboere ingesluit het.4,35 Frans Kruger sterf op 27 Augustus 1781 in die ouderdom van 62 jaar in die Land van Waveren (huidige Tulbagh omgewing) en laat ‘n ruim boedel na. Sy derde vrou erf die grootste gedeelte uit die boedel en elkeen van sy elf kinders ontvang 161 riksdaalers.3,4

Hy het in totaal 11 kinders gehad, gebore uit drie huwelike. Op 1 Maart 1744 trou hy met Judith Coetzee in die NGK in Kaapstad. Sy was die dogter van Cornelius Coetzee en Geertruy Gerrits van die plaas Clipfontein agter die Piketberg. Hulle het drie kinders gehad naamlik Jacob Johannes (≈14 Maart 1745, NGK Kaapstad), Geertruyda Cornelia (≈23 April 1747, NGK Kaapstad) en Johanna Cecilia (*14 Februarie 1751, ≈28 Maart 1751, NGK Kaapstad).1,3,4,13,22

Na sy eerste vrou se afsterwe, hertrou die 33-jarige Frans op 29 Oktober 1752 te NGK Tulbagh met die 22-jarige Maria Putter (≈15 Oktober 1730 – Mei 1773), dogter van Johannes Lodewyk Putter en Anna van der Swaan. Hulle het vyf kinders gehad: Anna Elizabeth (*21 Oktober 1753, ≈ 18 November 1753, NGK Tulbagh), Maria Petronella (*14 Maart 1756, ≈25 April 1756, NGK Tulbagh), Johanna Francina (*16 Desember 1759, ≈23 Desember 1759, NGK Tulbagh), Zacharia (*4 November 1764, ≈5 Oktober 1765 – 1842, Grahamstown) en Frans Johannes (≈1 Oktober 1768, NGK Tulbagh – voor 5 April 1806).3,4,13

Sy derde vrou was Magdalena Christina Erasmus, dogter van Joseph Erasmus en Sara de Klerk, met wie hy op 10 April 1774 te NGK Tulbagh in die huwelik getree het. Hulle drie kinders was Sara Cecilia (*2 April 1775, ≈7 Julie 1776, NGK Swartland, Malmesbury), Petrus Jacobus (*20 Oktober 1776, ≈23 November 1777, NGK Swartland, Malmesbury) en Christiaan (*12 April 1778, ≈14 Maart 1779, NGK Tulbagh).3,4,13

6.3 Cecilia

Cecilia is gedoop op 26 Januarie 1721 te NGK Kaapstad. Op die ouderdom van 17 jaar tree sy in die huwelik met die wewenaar Hendrik Pieter Hesse op 21 Augustus 1738. Hy was afkomstig van Mühlheim (in huidige Duitsland) en was voorheen getroud met Maria Francina Cleef (huweliksplegtigheid op 16 September 1731). Ten tye van sy huwelik met Cecilia, was hy ‘n korporaal in diens van die VOC.1,3,4,13,22

Cecilia is oorlede voor 1779. Twee van haar dogters, Hendrina en Catharina het op 30 Januarie 1781 elk 126 riksdaalers geërf vanuit hul ouma Jannetje Kruger (née Kemp) se boedel.4

6.4 Johannes

Hy is eers gedoop op 13 Desember 1722 te NGK Kaapstad, toe sy ouers reeds hul sesde kind verwag het. Op die ouderdom van 23 jaar trou hy op 9 November 1746 met Petronella Smit (≈23 November 1727), dogter van Alewyn Smit en Hester Bekker. Johannes, ook genoem “Jan”, het twee kinders gehad: Jacobus Alewyn (*17 April 1757, ≈9 Oktober 1757, NGK Tulbagh – na 1819) en Hester Johanna (*26 November 1769, ≈24 Desember 1769, NGK Tulbagh). Vanaf 1751 tot 1778, het Johannes die twee Roggeveld leenplase, De Hoop en Liefdefontein, met sy broer Frans gedeel. In 1760, het hy ook Kleyne Rietfontein in die Roggeveld bekom. Johannes was ‘n veeboer van gemiddelde inkomste en met sy afsterwe het hy vier perde, 50 beeste en 600 skape besit.4 Hy is oorlede voor April 1779.1,3,4,13,22 In 1783 trou Petronella weer, met Johan Hendrik Bakermeyer, en vestig hulle op Van der Linders Kraal in Graaff-Reinet Distrik.4

Teen 1762, het Johannes Kruger ook as dragonder (berede soldaat) in die Stellenbosche Militêre Afdeling diens gedoen, en in 1771 is hy as Veld-Korperaal vir Klein Roggeveld in die militêre offisiersrol aangeteken.4

6.5 Elizabeth

Hul sesde kind en tweede dogter is gedoop op 19 Februarie 1723 in die Kaapse Kerk (NGK Kaapstad). Die 19-jarige Elizabeth tree in die huwelik met Michiel Bester op 13 Mei 1742 in dieselfde kerk waar sy gedoop is. Elizabeth en Machiel het een dogter, Johanna Jacoba, gehad. Machiel was van Maagdenburg (nou Madgeburg, Saxony-Anhalt, Duitsland) en ‘n soldaat in diens van die VOC.1,3,4,13,22,41 Otto I (23 November 912 AD – 7 Mei 973 AD), ook bekend as Otto die Groote, lê begrawe in die manjefieke Magdeburg Katedraal. Hy was ‘n Duitse Koning en later ‘n Heilige Romeinse Keiser.41 Terwyl Michiel in Maagdenburg gewoon het, het hy miskien per geleentheid die graf van Otto I besoek?

Elizabeth is voor 1779 oorlede en haar dogter het op 30 Januarie 1781 haar deel van 253 riksdaalers na haar weduweemoeder (Jannetje Kruger) se afsterwe, geërf.4

6.6 Hendrik

Hendrik is gebore op 4 April 1725 en gedoop op 8 April 1725. Francina Cloete (*29 Julie 1732, ≈7 September 1732, NGK Kaapstad) was sy vrou met wie hy op 5 Mei 1748 in Kaapstad in die huwelik getree het. Sy was die dogter van Gerrit Cloete en Huibrecht Slabbert. Hendrik en Francina het agtien kinders gehad. Hulle het vanaf 1748 gewoon op die plaas Oliphantsberg (Olifantsberg), later Oliphants Kop, in die Koeburg omgewing, ongeveer 35 km noord van Kaapstad. Teen 1861 het Hendrik Kruger by die ekspedisies na Groot Namakwaland (nou Namibië) aangesluit wat deur Kaptein Hendrik Hop van die dragonders gelei is. Na sy terugkeer in laat 1762, het Hendrik Kruger met sy gesin verhuis na die leningsplaas De Plaat in die Klein Roggeveld waar al sy broers reeds geboer het en teen 1778 trek hy na Graaff-Reinet distrik waar twee van sy seuns reeds aan die boer was. Hendrik Kruger sterf in Graaff-Reinet op 1 Januarie 1793 op die ouderdom van 67 jaar. Sy vrou, Francina is later oorlede in 1811 op die ouderdom van 79 jaar op Vischgat (Visgat), leenplaas van haar oudste seun, geleë naby Rhenosterberg in die Graaff-Reinet distrik.1,3,4,13,22,42

Van die 18 kinders wat die egpaar gehad het, was tien, seuns en agt, dogters. Hulle was Johannes Jacob (≈20 Oktober 1748, Kaapstad), Gerrit (≈21 Mei 1750, Kaapstad), die tweeling Hendrina Cecilia en Johanna Francina (≈23 Oktober 1751, Kaapstad), Hendrik  (≈3 Oktober 1754, Kaapstad), Pieter (≈28 Augustus 1757, Kaapstad), Jacob (≈20 Januarie 1760, Kaapstad), Frans (≈20 September 1761, Kaapstad), Hubrecht (≈3 April 1763, Kaapstad), Jasper (≈4 November 1764, Tulbagh), Elizabeth Pieternella (≈12 Maart 1766, Tulbagh), Mertin (≈1 Oktober 1768, Tulbagh), Francina Johanna Susanna (≈25 Februarie 1770, Paarl (Drakenstein)), Hercules Christiaan (≈27 Februarie 1771, Paarl (Drakenstein)), Zacharya Anna (≈31 Julie 1774, Paarl (Drakenstein)), Hubrecht (≈21 Desember 1775), Hubrecht (≈18 Desember 1776) en Jacobus Stephanus (≈12 April 1778, Tulbagh).3,4,13

Hendrik Kruger was die groot-groot-oupagrootjie van die welbekende President Paul Kruger. Ten tye van die Tweede Anglo-Boere Oorlog (1899 – 1902), ook bekend as die Suid-Afrikaanse Oorlog, was Paul Kruger die president van die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR), ook bekend as die Transvaal, ‘n onafhanklike Boerestaat aan die suidpunt van Afrika.4,43En wie sou kon dink dat die nageslag van Hendrik Kruger ‘n gewilde Hollywood-filmster sou oplewer? Otto Kruger, ‘n kleinneef van President Paul Kruger, was die seun van Bernard Alben Kruger en Elizabeth Winers en is op 6 September 1885 in Toledo, Ohio, Verenigde State van Amerika gebore. Hy was vanaf 1915 tot 1964 aktief betrokke in die teater- en rolprentbedryf. Hoewel hy soms die rol van die held in rolprente vertolk het, was hy meer bekend vir sy rolle as die sjarmante skurk of korrupte besigheidsman. Otto is op 20 Maart 1920 met Susan “Sue” MacManamy getroud. Hulle het ‘n dogter, Ottilie (1926 – 2005) gehad, wat self ook ‘n aktrise geword het. Otto Kruger is op 6 September 1974 op sy 89ste verjaarsdag oorlede.15,446.7 Pieter Ernst

Pieter is gedoop op 18 Augustus 1726. Hy trou later met Zacharya Putter.3,4,13,22 Hulle was my grootouers sewe generasies verwyder. Van al die seuns was Pieter Ernst die suksesvolste boer en gevolglik die welafste broer. LEES MEER oor Pieter Ernst Kruger.

6.8 Catharina

Catharina is gedoop op 1 Augustus 1728. Sy is in 1730 op ongeveer twee-jarige ouderdom oorlede.3,4,13,22,42

 

SPESIALE VERMELDING

VERWYSING 15: Fanie Kruger het Kuckuck, Sadenbeck en Pritzwalk in Desember 2004 besoek. Sy unieke foto’s van ons voorvader, Jacob Kröger (Kruger), se geboortegrond verskaf ‘n uitsonderlike kykie in sy lewe voor sy koms na die Kaap de Goede Hoop. Hierdie foto’s is goedgunstelik aan my beskikbaar gestel in April 2018. Toestemming is verkry vir die publikasie daarvan op hierdie webwerf. Baie dankie, Fanie!

    < BACK

  1. Lombard, R.T.J. 1983 Frantz Krüger (Kröger): Die stamvader van die Kruger-familie in S.A. Familia Vol 20(4), Kwartaalblad van die Genealogiese Genootskap van Suid-Afrika
  2. Kruger, B. 2004 Jacob Kruger – Regstellings oor die stamvader. Familia Vol 41(3), Kwartaalblad van die Genealogiese Genootskap van Suid-Afrika
  3. Kruger, B. 2007 Die Kruger-familie van Suider-Afrika. 1ste Ed. CD-publikasie.
  4. Mossop, E.E. 1947 Lives of the earlier Krugers. Told in a revised genealogical table. SA Archives Year Book. Cape Times Ltd., Cape Town
  5. Diacritic. https://en.wikipedia.org/wiki/Diacritic#Other_languages
  6. Holy Roman Empire. https://en.wikipedia.org/wiki/Holy_Roman_Empire
  7. Germany in the early modern period. https://en.wikipedia.org/wiki/Germany_in_the_early_modern_period
  8. Brandenburg-Prussia. https://en.wikipedia.org/wiki/Brandenburg-Prussia
  9. Prussia. https://en.wikipedia.org/wiki/Prussia
  10. Frederick William, Elector of Brandenburg. https://en.wikipedia.org/wiki/Frederick_William,_Elector_of_Brandenburg
  11. Frederick I of Prussia. https://en.wikipedia.org/wiki/Frederick_I_of_Prussia
  12. Thirty Years’ War. https://en.wikipedia.org/wiki/Thirty_Years%27_War
  13. Kruger: Geslagsregister van Ray Peter Kruger. 2009 http://www.e-family.co.za/families/Kruger/kruger.htm
  14. Kaufungen. https://en.wikipedia.org/wiki/Kaufungen
  15. Foto’s en inligting verskaf in April 2018 en Julie 2020 deur Fanie Kruger van Pretoria, Gauteng, Suid-Afrika
  16. Lugfoto van Kuckuck en Stausee, geneem deur Arne Schumacher. https://www.tripmondo.com/germany/brandenburg/wilmersdorf/
  17. History of Germany. https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Germany
  18. Besoldiging van Jacob Kruger op Middelwoud. Scheepssoldijboeken dan de opvarenden van voor de kamer Zeeland uitgevaren schepen 1644 – 1795 banden. Middelwoud, 1713 – 1714. Verenigde Oostindische Compagnie (VOC) 1.04.02, invetarisnummer: 12754, folionummer: 128. http://www.gahetna.nl/collectie/archief/inventaris/index/eadid/1.04.02/inventarisnr/12754
  19. Wielingen. https://nl.wikipedia.org/wiki/Wielingen
  20. Map of Zeeland. http://www.map-of-netherlands.co.uk/map-of-zeeland.htm
  21. Groote Kerk. http://grootekerk.org.za/geloofsgemeenskap/geskiedenis/
  22. Kruger Jacob. South Africa’s Stamouers. http://www.stamouers.com/index.php/stamouers/k-to-m/272-kruger–jacob
  23. Hoge, J. Personalia of the Germans at the Cape, 1652 – 1806. Archives Year Book for South African History, 1946. Cape Times Ltd.: Kaapstad
  24. Upham, M.G. 2012 Uprooted lives. Unfurling the Cape of Good Hope’s earliest colonial inhabitants (1852 – 1713). http://www.e-family.co.za/ffy/g7/p7700.htm
  25. Bertries van Couchin. First Fifty Year – a project collating Cape of Good Hope records (by Delia Robertson). http://www.e-family.co.za/ffy/g7/p7700.htm
  26. De VOC site. https://www.vocsite.nl/index.html
  27. Dutch East India Company. https://en.wikipedia.org/wiki/Dutch_East_India_Company
  28. Mostert, T. 2007 Chain of Command: The military system of the Dutch East India Company, 1655 – 1663. Masters Thesis, Leiden University, Netherlands.  http://vocwarfare.net/pdf/chain-of-command-complete.pdf
  29. Society of the Nationaal Archief. http://www.gahetna.nl/
  30. Archaeological impact assessment. Proposed sand mine on the farm Brakke Kuyl no 38 and no 39, Blouberg, Western Cape. October 2016. JLJ Logistics (Pty) Ltd., ACRM, Rondebosch, Cape Town. http://www.sahra.org.za/sahris/sites/default/files/heritagereports/Report%20CKR%20Brakuil%20Sand%20Mining%20-%20AIA_0.pdf
  31. National Geo-Spatial Information, 1:50 000 Rasters. January 2015. Department of Rural Development and Land Reform, Republic of South Africa. CD-publication
  32. Maurits Pasques de Chavonnes. http://en.wikipedia.org/wiki/Maurits_Pasques_de_Chavonnes
  33. Van Rensburg, A.M. Cape slave transactions. Sale deeds, 1658 – 1731. Researched by Prof R. Shell. http://www.stamouers.com/Shell.PDF
  34. Liebenberg, H. Introduction to the Resolutions of the Council of Policy of Cape of Good Hope. http://www.tanap.net/content/activities/documents/resolutions_Cape_of_Good_Hope/Introduction_English_Resolutions_of_the_Council_of_Policy_of_Cape_of_Good_Hope.pdf
  35. History of the Cape Colony before 1806. https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_Cape_Colony_before_1806
  36. Cape Town timeline, 1300 – 1997. http://www.sahistory.org.za/topic/cape-town-timeline-1300-1997
  37. Trekboer. https://en.wikipedia.org/wiki/Trekboer
  38. Fourie, J., Jansen, A. & Siebrits, K. 2013 Public finances under private company rule: The Dutch Cape Colony (1652 – 1795). New Contree, No 68, Desember 2013. https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/10456
  39. Testament van Jacob Kruger en Johanna Kemp. Nationale Argief & Rekords Diens van Suid-Afrika, Kaapstad. KAB MOOC 7/1/7/66, 1749
  40. De Villiers, C.C. & Pama, C. 1976 Geslagsregisters van Ou Kaapse Families: Deel 1 (A-M) & Deel 2 (N-Z). Erfenisstigting Biblioteek, Voortrekkermonument, Pretoria
  41. Madgdeburg. https://en.wikipedia.org/wiki/Magdeburg
  42. Genealogy site of Steenberg, Steinberg and Steynberg families. http://doringtak.co.za/index
  43. Paul Kruger. https://en.wikipedia.org/wiki/Paul_Kruger
  44. Otto Kruger. https://en.wikipedia.org/wiki/Otto_Kruger

< BACK