Lourens Christiaan Bekker (1885 – 1940)

< BACK

    1. Sy kinderjare

Lourens Christiaan “Lou” Bekker is op 8 Februarie 1885 in die Ermelo distrik van die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) gebore en twee maande later op 12 April 1885 in die Nederduits-Gereformeerde Kerk (NGK) Ermelo (nou NGK Ermelo Moedergemeente) gedoop.1,2 Op daardie stadium was die kerkdienste gehou in ‘n eenvoudige kerkgebou met ‘n sinkdak en ‘n misvloer, wat sitplek vir 300 mense gebied het. Hierdie doopgeleentheid het ds. Hendrik Johannes Neethling van die NGK Lydenburg waargeneem, aangesien die Ermelo-gemeente nog nie ‘n permanente predikant gehad het nie. Dié posisie sou ds. Pieter Willem Ennis (1855 – 1932) eers vanaf 1886 tot en met 1905 kom vervul het.1,3-5 Getuies by Lou se doop was sy oom (sy moeder se jonger broer) en aangetroude tante, Lourens Christiaan de Jager (29 Desember 1855 – 11 November 1932) en Francina Johanna Petronella de Jager (20 Maart 1867 – 5 November 1946).1,6,7NOTA: In die Bekker-familiebybel is sy geboortejaar verkeerdelik as 1884 aangeteken.1

Lou was nog ‘n jongeling van 14 jaar toe die Tweede Anglo-Boere Oorlog (ABO2) op 11 Oktober 1899 uitgebreek het. Die Bekker-gesin was toe woonagtig op ‘n goewermentsplot in die omgewing van Broederstroom, noord van die dorpie Haenertsburg in die noord-ooste van die Britse Transvaalkolonie (nou deel van Mpumalanga provinsie). Sy vader en broer Hendrik jnr. het by die Zoutpansberg (Soutpansberg)-kommando aangesluit, wat deur die vurig-patriotiese Kommandant-Generaal Christiaan Frederick Beyers (1869 – 1914) aangevoer is.8-13 Lou moes agtergebly om na sy moeder en susters op die plot om te sien. Verder is van hom en ‘n vriend, Jacob Beukes verwag om die beeste en perde in ‘n grot op die plaas weg te steek sodat die Engelse nie hulle hande daarop kon lê nie. Die storie word vertel dat die perde geleer is om nie te runnik nie en die beeste was later so goed ‘opgevoed’ dat hulle vanselwers vanaf die weiveld na die grot teruggekeer het wanneer die seuns op ‘n spesifieke manier gefluit het. Daar in die veld het die Generaal Beyers en sy verkenners die twee seuns eendag onverwags betrap, en hulle beveel om hulle by die kommando aan te sluit en hul deel vir die Boere-nasie te doen. Of dit gerealiseer het, is te betwyfel want op ‘n dag sien Jacob en Lou rook, van waar hulle was, en besef dis die Bekker-opstal! Daar aangekom was al wat Lou in die rokende puin kon vind ‘n blikkie met muntstukke, daar waar sy ouers se slaapkamer voorheen was.14 Die verwoesting van hul huis het plaasgevind nadat sy vader en broer, Hendrik jnr. reeds op 3 Mei 1901 vrywillig oorgegee het en hy kort daarna met sy vrou en minderjarige kinders, en twee koeie, na Pietersburgkonsentrasiekamp vertrek het terwyl Lou vir eers op hul plot aangebly het. Hendrik Bekker snr. het later op 22 Julie 1901 verklaar dat die huis deur naturelle beskadig is en dat sy seun Lou dit kon bevestig.13,15 Maar hoekom het Lou agtergebly terwyl die res van die gesin in die kamp gaan woon het? Was daar perde en ander vee wat hy nog moes wegsteek en oppas? Lou het wel byna ‘n maand later op 30 Mei 1901 ook in Pietersburgkamp aangekom en het hom by sy familie in tent no. RT 331 aangesluit. Dit was egter van korte duur want drie en ‘n half maande later is slegs Lou oorgeplaas na Howick-konsentrasiekamp, terwyl die res van sy familie in Pietersburg-kamp agtergebly het.15 Wat was die rede daarvoor? Hoekom is net die jonge Lou uitgesonder – op sy eie, alleenig, sonder sy familie?

Op 16 September 1901 is die 16-jarige Lou Bekker saam met ander ontwrigte vroue en kinders en hul karige besittings op vuil, oop treintrokke gelaai en vir dae in wind en weer vervoer vanaf die Noorde tot by Howick-konsentrasiekamp in Natal.10,15-17 Hoewel Howickkonsentrasiekamp een van die bes-bestuurde kampe was, was die Transvalers se eerste indrukke met hul aankoms nie te goed nie; hul ellende is net vererger deur die gietende reën waarin hulle gearriveer het.16 Mev. Sue Nicholson van Pietersburg het dit soos volg beskryf:

In the afternoon a train of open trucks would pull up at the siding, and its freight of bedraggled human beings, wet to the skin, would be disgorged with all their belongings as saturated as themselves. These poor women, some walking with the aid of a stick, or with children in their arms and children clinging to them, would be marched along the muddy roads, knee deep in the slush. Some were barefooted, for their shoes refusing to be withdrawn with the foot from the sticky mud, remained buried there. Children nipped with cold and crying with hunger, the mothers dumb, trudging on, only clasping their babies closer to their breasts to infuse a little warmth, were it possible. . . .”16

Lou het in Howick-kamp, waarskynlik vir die duur van sy verblyf, in tent no RT 529 gewoon. Wie die tent met hom gedeel het is nie bekend nie.15 Daar was groot markiestente en kleiner kloktente; laasgenoemde was maar gehawend en goor, en sommige is later in 1902 met hutte vervang. Hoewel die daaglikse kosrantsoene eentonig dieselfde was, was dit genoegsaam om ernstige wanvoeding onder die kamp-inwoners te voorkom. Ekstra vleis, brood en groente kon by nabygeleë winkeliers of omliggende boere gekoop word, maar hierdie items was baie duur. Die kamp was nie omhein nie en kampinwoners het heelwat vryheid geniet, solank hulle ‘n pas (toestemmingsbrief om die kamp te verlaat) gehad het. Heelwat mense het op plase in die omgewing gewerk – ouer seuns soos Lou Bekker is ook toegelaat om as plaasarbeiders te gaan werk – en kon op dié wyse ekstra geld verdien om bykomende voedsel en mediese noodsaaklikhede aan te koop. Vir ontspanning is gewoonlik by die Umgenirivier daar naby uitgehang.16,18

Na die oorlog het Lou weer per trein onder soortgelyke omstandighede as die heenrit teruggekeer na Pietersburg10,18 en is hy met sy ouers en sibbe herenig. Voor hulle het die uitdaging gelê om hul lewe te herbou uit niks – geen huis of huisraad, plaasimplemente of (pluim)vee nie. Die vergoedingseise wat Lou se vader by die Britse Militêre Kompensasie Raad sowel as die Repatriasie Raad ingedien het, vir die skade aan sy eiendom na sy oorgawe en die verliese wat hy gelei het weens die plundery van Britse troepe en swartes van die omliggende omgewing, is wel oorweeg, maar slegs die helfte van die bedrag wat geëis is, is uitbetaal.13

   2. Sy vrou

Lou se eggenote, met wie hy op 23-jarige ouderdom in die huwelik getree het, was Elizabeth Gertruida “Bettie” van der Merwe, dogter van Izak Matthys van der Merwe (1858 – 1933) en Johanna Margaretha Odendaal (née Van Dyk) (1858 – 1935) van Haenertsburg omgewing. Bettie, toe 17 jaar oud, het die ja-woord aan Lou Bekker op 21 Februarie 1908 in die Pietersburgse Magistraatskantoor gegee.19-21 Hulle het my groot-grootouers (oupa- en oumagrootjie) geword.

Bettie is op 22 Junie 1890 op die plaas Bloemhoek naby Haenertsburg in die Zoutpansberg (Soutpansberg) distrik in die ZAR gebore en was die derde jongste van nege kinders. Izak van der Merwe was geseënd met agt dogters en een seun.20,22,23 LEES MEER oor die Van der Merwes.

Op Bettie se regterwang was ‘n groot swart geboortevlek, wat my as kind gefasineer het. Toe ek eendag my ma daarom vra, sê sy dat Ouma Bekker haarself met ‘n strykyster gebrand het. Ek het daarna ‘n groot respek vir strykysters ontwikkel. Vandag weet ek darem van beter! Hierdie vlek het Bettie in haar jonger dae dikwels met grimering verdoesel. Bettie was maar 11 jaar oud met die aanvang van die ABO2.22 Haar 43-jarige vader het nie by ‘n kommando aangesluit nie weens ‘n vroeëre heupbesering wat hom kreupel gelaat het.14 Op 4 Mei 1901 het hy die Eed van Neutraliteit afgelê en met sy gesin, en twee koeie en twee kalwers, by die Pietersburgkonsentrasiekamp op 7 Mei 1901 opgedaag. Daar het hulle in tent nr. 451 gewoon totdat Izak van der Merwe op 23 Januarie 1902, volgens Britse rekords, gedros het. Mens se eerste gedagte is: “Hoe kón Izak sy gesin aan hul eie genade oorlaat en net die pad vat?” maar in werklikheid het Generaal Christiaan Beyers en 40 van sy bemanning op daardie dag op die kamp toegeslaan en 151 burgers bevry en opgekommandeer tot die kommando, en Izak van der Merwe was een van hulle. Hy het vir die volgende drie en ‘n halwe maande onder Beyers vir die Boere geveg maar is op 10 Mei 1902 by Malipspoort gevang en as banneling na Indië gestuur.10,11,15,24 Die gesinne van hierdie ‘gedrosdes’ is ongenadiglik deur die Britse owerheid gestraf deurdat hulle in oorvol, vuil, oop houttreintrokke gelaai is, en sonder kos, water en enige geriewe, in wind en weer, versend is na Colenso-konsentrasiekamp in Natal. Hierdie reis was moeilik, ongemaklik en vernederend, en is in geskiedenisrekords aangeteken as een van die gruweldade wat teenoor Boere vroue- en kinders gepleeg is.10,25 Het die 11-jarige dogtertjie, Bettie van der Merwe, ook verward en ontretterd oor die rand van die bewegende trok geloer na die vinnig-verbygaande veld of aan haar moeder vasgeklou in koue vrees, soos menige ander kinders?

Colenso- kamp het vanaf 22 Februarie tot 11 April 1902 bestaan, as ‘n noodkamp vir die mense van Pietersburg wat na Natal ontruim is. Daar was min tyd om vir hierdie nuwe aankomelinge voor te berei, en hulle is sommer in die oop veld afgelaai en moes net daar oorleef totdat die kamp opgerig was. Die eentonige kamplewe het vinnig daarna sy gang gegaan. Gelukkig was daar baie min siekte en sterftes in hierdie kamp; veertien indiwidue, meesal kinders, het hier omgekom. Die bekwame, Engelse superintendent van die Pietersburgkamp, J.E. Tucker, en van sy personeel, het uit eie keuse daarop aangedring om die reis mee te maak. Was daar by Superintendent Tucker ‘n tikkie empatie te bespeur teenoor hierdie weerlose vroue en kinders? In Natal aangekom is Tucker en sy personeel ook voor die keuse gestel tussen onmiddelike afdanking of die aanvaarding van die laer salariskaal wat van toepassing in Natalse kampe was, in vergelyking met die Transvaalse kampe se aansienlike hoër salarisse. Tucker en sy personeel het besluit om vir minder geld te werk en het na die Pietersburg-mense bly omsien.25

Na ses weke het die Natalse owerhede besluit om die inwoners weereens te skuif, hierdie keer na Pinetown.14,26,27 Die undesirables (ongewenstes) – die Britse skeldnaam vir die kampgesinne van vegtende Boere-kommandolede in die veld – is aanvanklik in klam, bedompige huise wat voorheen deur Indiërs bewoon is, gehuisves, voordat genoegsame tente vir hulle opgerig is. Pinetown-kamp was ‘n basiese kamp met 700 tente, wat uiteindelik net meer as 3 000 kampinwoners gehuisves het. Die Van der Merwes het in een van die kloktente wat vier tot vyf mense kon akkommodeer, gewoon. Hulle het geen matrasse gehad nie en het op die grond geslaap, en as dit gereën het, was alles nat. Die kamphospitaal onder Dr. Henderson het slegs 33 beddens gehad en een toilet is per 150 mense toegedeel. Water is van ‘n dam gepomp en die beperkte voedselrantsoene kon met vrugte en groente aangevul word van plaaslike winkelliers en omliggende plase, as hulle geld gehad het. Daar was ‘n elementêre skooltjie wat deur die inwoners self bedryf is; geen Engelse onderwysers is aan die kamp toegeken nie, as deel van hul straf.26,27 Die dinamika in die kamp was baie kompleks en die emosionele lyding van die mense erg. Menige stories het die rondte onder die verplaasde Pietersburg-kampinwoners begin doen dat hulle deur die Britte geteiken word deurdat hul kos gekontamineer word met fyngemaalde glas in die vleis en blou fieterjoel (kopersulfaat) in die suiker.27 Waar sekere latere navorsing hierdie stories as feite bevestig het, het ander navorsingswerke dit afgemaak as slegs stories wat deur oningeligte of wraaksugtige indiwidue saamgeflans en versprei is.28-30 Maar wat van …. waar ‘n rokie trek, is daar ‘n vuurtjie? Want, hierdie stories was nie net in omloop in Pinetown-kamp nie maar ook in ander, soos in Mafekingkamp.31 En Bettie Bekker het self vir haar kinders vertel van die oop treintrokke en die fieterjoel in hul suiker.14 Die inname van kopersulfaat in klein dosisse veroorsaak naarheid, vomering en diarree; hoër dosisse kan die dood veroorsaak.32Politieke en geestelike verdeeldheid onder die Pinetown-kamp se inwoners, wat hoofsaaklik uit die Zoutpansberg distrik in die ZAR afkomstig was, was duidelik sigbaar. Openlike struwelinge tussen gesinne van joiners, hensoppers en bittereinders het gereeld voorgekom. Op geestelike gebied was daar baie konserwatiewes wat slegs die bediening van ‘n predikant van hul eie kerklike denominasie vanuit die omliggende omgewing aanvaar het, en later ook teen die ‘oordadige’, evangeliese dienste van ds. Andrew Milne Murray (1862 – 1932) van die NGK Weenen, Natal gerebelleer het. Hy het vanaf begin Mei 1902 voltyds in die kamp kom bedien. Menige inwoners, beide oud en jonk, het egter positief op sy herlewingsdienste reageer en hul lewe aan Jesus Christus as hul enigste Verlosser oorgegee. Daar was egter ook enkeles wat so bitter was oor die vernietigende oorlog, dat hulle hul rug op God gekeer het.26,27,33Nadat vrede tussen die Britte en die Boere op 31 Mei 1902 gesluit is, het die inwoners die kamp tussen 2 Julie en 10 Augustus 1902 verlaat, en met treine onder dieselfde omstandighede as voorheen teruggekeer na Pietersburg-kamp.26,27 Op 30 Augustus 1902 het Johanna van der Merwe die kamp met haar jong kinders verlaat en die 55 km na hul plaas Bloemhoek naby Haenertsburg te voet afgelê.14,15

Vyf jaar later is Bettie met Lou Bekker getroud en saam het hulle nege kinders van hul eie gehad.19,22,34 Hulle was 32 jaar lank getroud toe Lou weens ‘n tragiese ongeluk op Ermelo oorlede is.34-38 Die gesin het dit reeds nie te breed gehad nie, en skielik moes die 50-jarige Bettie die kinders alleen grootmaak, waarvan die jongste maar vyf jaar oud was. Sy het begin om klere vir ander te maak of te herstel, asook wasgoed met die hand te was en te stryk teen vergoeding. Ten spyte van hul armoede het die kinders nooit honger gaan slaap nie. Die gesin het ook van weeklikse aalmoeskospakkies gebruik gemaak, wat die NGK Ermelo aan behoeftige gesinne uitgedeel het. As daar ‘n krisis was, soos toe die jongste sewe kinders almal gelyk Duitse masels opgedoen het, moes Bettie die wa alleen deur die drif trek. Van die naaste familie het later ook uitgehelp met die versorging van die kinders, deurdat die jonger kinders by hul ouer sibbe en hul gesinne gaan inwoon het. Twee van haar skoonseuns het die huur van haar huis in Ermelo betaal. Toe haar seuns begin werk het, het hulle elkeen tien pond bygedra tot die versorging van hul moeder.14,38

In 1948, toe Bettie 58 jaar oud was, is sy vir ‘n tweede keer getroud, in Ermelo Magistraatskantoor, met ‘n heelwat ouer man, ene Mnr. Faul.37,38 Bettie het pragtig gelyk – kan haar kleindogter, Bettie Kruger onthou – en oom Faul, met baie mooi beloftes, is net daarna vort met sy bruid na Komatipoort se wêreld in die Lebombo-berge waar hy ‘n grenswagter was. Haar reeds volwasse kinders was maar skepties oor hierdie vinnige huwelik en daar is spoedig planne gemaak om te gaan kuier sodat die situasie deurgekyk kon word. Die tog na die Lebombo-berge op die grens tussen Suid-Afrika en Mosambiek het uiteindelik op ‘n dag aangebreek toe die volgepropte Plymouth van Bettie se tweede oudste dogter, Hannie en haar man Sys Munnik, vroegoggend uit Breyten vertrek het. Hul kinders en enige iemand anders wat wou saam is ingelaai, en so ook ‘n yslike, groot vark op die agtersitplek. Die vark sou later braaiboud word daar by die Faul-egpaar. Op Waterval-Boven het die gesinne van Hendrik Bekker en Corrie Hoffeldt in hul onderskeie motors aangesluit. Die konvooi van optimistiese bestuurders, moeë kinders en die gemesde kalf (die vark) het die pad na die Lebombo-berge verder aangedurf. Die reis was voorspoedig totdat die smal, styl, klipperige bergpad die konvooi tot ‘n stampende slakkepas gedwing het, met Sys Munnik voor en die res agterna. Met hierdie stamperige gekruie het die vark nie verlief geneem nie en al skreeuende sy afkeuring te kenne gegee. Plek-plek moes die Munnik-kinders uitklim en met die voet verder, want die oorlaaide Plymouth het later ook soos die vark begin protesteer. Al stomend is die Plymouth uiteindelik die berg uit terwyl die familie wat agterna gevolg het, die kinders opgelaai het. So bereik die uitgemergelde kavalkade uiteindelik die afgeleë ‘Faul-nedersettinkie’, bestaande uit drie verwaarloosde modderrondawels (soortgelyk aan wat die Zoeloe-werkers op plase gebou het). Daar was toe reeds ander Bekker-kinders soos Outannie daar. Waar almal slaapplek gekry het, was tergelykertyd ‘n raaisel en ‘n wonderwerk. Maar Bettie se kinders was ongelukkig; na hul mening was hul ma nie goed versorg nie, en sy was spoedig terug in Ermelo.37 Dié huwelik was dus van korte duur. Bettie het daarna vir die res van haar lewe weer haar Bekker-van gebruik, hoewel sy amptelik by Binnelandse Sake steeds as Faul geregistreer was. “Ek is ‘n Bekker, en ‘n Bekker sal ek bly”, het Bettie ferm gesê en niemand het verder daaroor gestry nie.22,37-39

Bettie het tot in 1974 nog selfstandig op haar eie in haar huurhuis in Ermelo gewoon. Selfs op die ouderdom van 80 jaar het sy nog saam met haar kleinkinders tou gespring, en toe sy per geleentheid gehospitaliseer is, het sy uit die hospitaal weggeloop al die pad huistoe. Op 84-jarige leeftyd het sy na Pretoria verhuis om by haar dogter Letta in haar woonstel te gaan woon.38 Sy is twee weke na haar 88ste verjaarsdag op 5 Julie 1978 weens miokardiale infarksie (hartspier trombose) oorlede. Haar begrafnisdiens op 7 Julie 1978 is deur ds. P.B. Grobler gelei vanuit NGK Debruinpark, Ermelo, waarna sy te ruste gelê is langs haar eerste man in die Ou Begraafplaas te Ermelo.22,36-38

Uit verskillende onderhoude met verskeie familielede word Bettie as ‘n netjiese, trotse, statige, sterk, onafhanklike, aangename vrou geskets, hoewel enkeles haar as kwaai, moeilik, hard of afgeslote beleef het. Haar seun, Izak, onthou haar as liefdevolle moeder wat haar hande vir haar kinders deurgewerk het, en nooit in selfbejammering gaan lê het nie.14,37-40,et. al. Wanneer Bettie Bekker se lewensverhaal gelees word in die lig van die skoot tragedies en swaarkry wat gedurende haar lewe na haar kant gekom het en haar innerlike krag wat daartydens deurgeskemer het, word mens onwillekeurig met bewondering en empatie vir hierdie vrou gevul, ten spyte van wat gesê word. Was haar kwaaiheid en afsydigheid nie maar net ‘n selfbeskermende pantser wat met die jare gevorm het nie? Of was daar tog ‘n onderliggende woede of bitterheid in haar hart?

Wat dikwels vergeet word is dat Bettie Bekker se gehoor met tyd gelydelik versleg het en sy in latere jare skaars ‘n gesprek kon volg. Haar doofheid, ten spyte van die gehoorapparaat wat sy gedra het, het haar van ander geïsoleer en sy was dikwels agterdogtig teenoor ander in ‘n geselskap omdat sy nie geweet het of hulle haar dalk bespreek nie, en het dan die groep verlaat en in haar kamer gaan sit.37 Haar toenemende doofheid het waarskynlik ‘n groot rol in haar waarneembare afgeslotenheid gespeel.

3. Sy beroep

Die jong Bekker-egpaar het na hul huwelik op Haernertsburg gebly waar hul eerste drie kinders gebore is.41 Sowat twee jaar na hul troue, het die jong paartjie die Uniewording van Suid-Afrika op 31 Mei 1910 beleef toe die vier Britse kolonies naamlik die Kaapkolonie, Natalkolonie, Oranjesoewereiniteit en Transvaalkolonie, vir die eerste keer onder een regeringstelsel met een Parlement verenig het. Hoewel die Unie toe ‘n self-regerende staat geword het, was dit steeds net ‘n semi-onafhanklike kolonie van Brittanje, en die Parlement was dus steeds onder die gesag van die Britse Goewerneur-Generaal in Suid-Afrika. Daarby moes Suid-Afrikaanse militêre magte beskikbaar wees om Brittanje van diens wees in ten tye van politieke omwentelinge, soos in die geval van die Eerste en Tweede Wêreldoorlöe. Eers met die implemetering van die Wet van Westminister van 1931, het Suid-Afrika gelykstaande status aan Brittanje gekry, waarna die kolonie (die Unie) self-regering ook op wetgewende vlak ontvang het. In 1961 het Suid-Afrika ‘n onafhanklike republiek en ‘n outonome staat in eie reg geword.8,9,42,43Kort na die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog in Augustus 1914, het Brittanje die Unie genader vir hulp met die oorname van Duits-Suidwes-Afrika in diens van die Britse Ryk, om so toegang tot Duitse kommunikasielyne te kry, want die meerderheid van Brittanje se militêre mag was reeds ontplooi in Europa en Noord-Afrika. Op 9 September 1914 het die Suid-Afrikaanse Parlement besluit om Brittanje te ondersteun in die oorlog gesien in die lig van die reg tot self-regering wat Brittanje aan die Unie gegee is, en oorlog teen Duits-Suidwes-Afrika is op 14 September 1914 verklaar. Maar die Afrikaners was verdeeld hieromtrent. ‘n Groot aantal Afrikaners, veral in die Transvaal en Oranje-Vrystaat en in ‘n geringer mate in die Kaapprovinsie, het hulle aan die kant van Duitsland geskaar, omdat die Duitse volk ‘n bondgenoot van die Boere-republieke was tydens die ABO2. Hierdie verdeeldheid het tot uitbarsting gekom in Oktober 1914 toe 11 476 Afrikaners teen die Unie-regering gerebelleer het en gepoog het om hul gewig by die Duitsers in Duits-Suidwes-Afrika in te gooi. Botha se Unie-magte van ongeveer 32 000 permanente lede en vrywilligers (ca 20 000 Afrikaners) wat gereageer het op die oproep tot diens, het egter die rebellie teen Desember 1914 finaal onderdruk en al die Boere-rebelleleiers is gevange geneem. Ermelo-kommando, waarby Lou Bekker en sy broer Hendrik ingesluit was, het ook deelgeneem. (Ermelo se kommando, wat na die ABO2 ontbind het, is weer in die lewe geroep as Ermelo Verdedigingskietvereniging in 1912 na die ontstaan van die Unie Verdedigingsmag.) In Februarie 1915 het die Unie-magte met die veldtog in Duits-Suidwes-Afrika voortgegaan en uit vier verskillende rigtings aanvalle op die Duitse kolonie geloots. Ermelo-kommando onder andere, is per skip van Kaapstad na Swakopmund in Duitswes-Afrika geneem vanwaar hulle deelgeneem het aan die suksesvolle gevegte by Riet-Pforte en die Karibib-Otjimbingwe-Barmen voordat hulle op 12 Mei 1915 onder die Uniemagte getel het wat Windhoek beset het. Daarna was hulle taak om te help met die verowering van Waterberg, Grootfontein en Tsumeb, operasies wat bygedra het tot die oorgawe van die Duitse magte op 9 Julie 1815. In 1920 het die League of Nations die kolonie op politieke, ekonomiese en militêre vlak as ‘n mandaat (soos ‘n vyfde self-regerende provinsie) aan Suid-Afrika toegeken, en dit was die geval tot en met Suidwes-Afrika se onafhanklikheidswording in 1990. Vandaar staan Suidwes-Afrika bekend as Namibië.8,9,43-49NOTA: Onderhoude tov Lou Bekker en sy broer, Hendrik se betrokkenheid by die rebellie van 1914 het teenstrydighede onthul. Volgens familieoorvertellings het Hendrik aan die regeringskant geveg, terwyl Lou aan die rebelle-kant geveg het. Daarby moes Lou ná die rebellie as straf gaan spoorslaan vir ses maande. In die foto hierbo posseer die broers en hul vriend egter in die uniform van die Uniemagte, terwyl ‘n Britse Union Jack vlaggie in die loop van Lou se geweer staangemaak is, en ondersteun dus hul deelname aan regeringskant.

Hoewel die permanente lede van die Suid-Afrikaanse Unie se weermag en lugmag, asook duisende vrywilligers ná die veldtog in Duits-Suidwes-Afrika na Noord-Afrika vertrek het om verder saam met die Geallieerde Magte te veg, het menige vrywilligers soos Lou en Hendrik Bekker na die veldtog teruggekeer huiswaarts. Tussen 1916 en vroeg 1918 het Lou en sy gesin na Ermelo verhuis waar hulle in Fouriestraat gaan woon het. Bettie was huisvrou en moeder maar watter werk Lou Bekker verrig het om sy gesin te onderhou, is op hierdie stadium is nie seker nie.1,37,38,41

Die ekonomiese en selfs politieke impak van die Groot Depressie van 1929 tot 1934 is wêreldwyd ervaar, nadat die Amerikaanse aandelebeurs en handelsmarkte in 1928 ineengestort het. As gevolg daarvan het die buitelandse aanvraag na Suid-Afrikaanse landbou- en mynprodukte ook gedaal. Wolpryse byvoorbeeld het met 75 % tussen 1925 en 1933 gedaal. Menige boere het hul plase verloor. Die myne het ook kop bo water probeer hou deur kostes te sny en en wit myners is met goedkoper, swart arbeiders vervang. ‘n Toename in verarmde Afrikaners (arm-blankes) is gesien, en toe die Tweede Wêreldoorlog in 1939 uitgebreek het, het duisende Afrikaners vrywillig by die Unie se Suid-Afrikaanse Weermag aangesluit, wat ‘n bestendige salaris sou verseker.8,9,50  Sou hierdie impak van die Depressie die oorwegende rede gewees het waarom Lou Bekker midde-in die Depressie besluit het om die Unie te verlaat en na Suid-Rhodesië (nou Zimbabwe) te trek, op soek na ‘n beter lewe vir sy gesin? Suid-Rhodesië sou ook nie heeltemal ‘n vreemde plek gewees het nie, want van sy klein- en agterkleinneefs was reeds daar woonagtig as suksesvolle boere nadat húl voorsaat, Hendrik Johannes Bekker (1843 – 1897) met die Bekker-Kruger trek in 1896 in Gazaland gearriveer het.51-54

Teen 1931 het Lou Bekker en sy gesin hul besittings op die bokwa, wat deur muile getrek is, gepak en met hul skape en beeste noord getrek. Ses van hul kinders tussen die ouderdomme van 19 en drie jaar, asook ‘n 3-jarige kleinseun, Sampie Bekker, en Bettie se 27-jarige susterskind, Marthinus Johannes “Martiens” de Fortier (ca 1904 – ?) het die trek meegemaak. Letta, een van die dogters, se wit donkie genaamd Jakob is ook saam. Izak Bekker, toe drie jaar oud, onthou nou-nog hoe angswekkend dit vir hom was toe hulle met die houtbrug die Groot Letabarivier oor is. Die brug het heen-en-weer hoog bo die rivier geswaai en dit het gevoel asof hulle enige oomblik na benede kon stort. Anderkant Pietersburg (nou Polokwane) moes die gesin egter omdraai met die besef dat hulle nie paspoorte of genoeg geld vir die grensbelasting gehad het nie. Lou Bekker het toe die bokwa en muile vir ‘n veerwa en vier perde verruil, en die terugtog aangepak. Die Bekker-beursie was toe reeds na aan leeg, maar waar hulle oornag gestop en gekamp het, het Bettie Bekker vir haar seun, Hendrik, toe 17 jaar oud, ‘n tiekie gegee om by die naaste boer ‘n brood te gaan koop. Sommige boere en hul vroue het die gesin jammer gekry en nie die geld gevat nie, maar saam met die brood ook melk, eiers en nog wat verniet vir die gesin gegee. Toe die Bekker-gesin uiteindelik weer teen 1932 in Ermelo terug was, was hulle slegter af as voor die trek.14

Teen die laat 1930’s het die Bekkers hulle op die klein myndorpie, Torbanite, wat halfpad tussen Breyten en Ermelo geleë is, bevind.38 Die dorpie het in 1936 op die plaas Uitgevallen – dieselfde plaas waar Lou se vader, Hendrik Johannes Bekker (1853 – 1920) begrawe is – tot stand gekom nadat die South African Torbaninte Mining and Refining Company Ltd. (SATMAR) met die volskaalse ontginning van olie uit olieskalie, ook bekend as tornabiet, begin het. In Januarie 1936 het die twee distilleerders by die aanleg 100 ton skalie per dag ontgin en verwerk. Die olie wat uit die vergruisde skalie gedistileer is, is daarna per trein na ‘n raffinadery op Boksburg vervoer waar dit verder verwerk is. In dieselfde jaar as wat die skalie-ontginning naby Ermelo begin het, het Satmar-petrol en -motorolie op die mark verskyn. Saam met die skalie is ook steenkool gemyn wat as brandstof vir die distileerders gedien het. Teen 1947 was daar veertien distilleerders. Torbanite het ekonomies gebloei en teen 1955 was daar 200 Blanke-werkers en 1 700 Nie-Blankes in diens van SATMAR. Die Nie-Blankes het hoofsaaklik in die kampong gewoon, terwyl helfte van die die Blanke-gesinne in woonhuise op Torbanite gewoon het en die ander helfte hulle in die dorp Ermelo gevestig het. ‘n Gereelde busdiens het die werkers, en inwoners wat inkopies in Ermelo wou doen, asook skoolkinders heen en weer vervoer. Teen September 1960 is die ontginningswerk op Torbanite egter gestaak omdat die skalie uitgewerk was en dit nie meer ekonomies lewensvatbaar was nie. In November 1960 is hierdie dorpie, met sy 54 woonhuise, ontspanningsaal, blok kantore, groot skuur, werksplaas en kampong wat in totaal 1 272 ha beslaan het, in koerantadvertensies te koop aangebied maar niemand het belang gestel nie en die plek het intussen tot niet gegaan. Al wat oor is ‘n paar bouvalle en enkele verwaarloosde huise waar ‘n paar swart gesinne woon. Steenkoolmynwerke gaan egter steeds tot vandag voort op gedeeltes van Uitgevallen en in die wyer omliggende omgewing van Ermelo.55-57

NOTA: Torbanite is geleë op die plaas Uitgevallen No 109 (nou 134 IT) volgens geologiese kaarte, wat dateer van 1931 en 2013, en nié op die plaas Mooifontein No 287 (nou 109 IT) nie, soos wat foutiewelik aangedui word in Verwysing nr 55.

Dit lyk of die lewe op Torbanite vir die Bekker-gesin nuwe hoop op ‘n beter lewe gegee het, maar dit was van korte duur, toe hul huis deur ‘n brand verwoes is. Familielede onthou ‘n swart-en-wit foto van ‘n afgebrande huis met ‘n wit, roetbesmeerde koos (piepiepot) tussen die rommel. Die brandarm gesin sou weer vanuit niks hul lewe moes herbou. Kort daarna het die Bekkers terug verhuis na Ermelo want ten tye van Lou se afsterwe in 1940 was die gesin woonagtig in Sluiterstraat in Ermelo. Hy het op daardie stadium die pos van Voorman beklee in diens van die Ermelo Paaie-Afdeling van die Transvaal Provinsiale Administrasie.34,37,38

    4. Sy afsterwe

Lou Bekker is op die ouderdom van 55 jaar en 6 maande op 18 Augustus 1940 oorlede in Ermelo Hospitaal (nou Ermelo Provinsiale Hospitaal) aan ernstige breinbloeding as gevolg van ‘n kopbesering weens ‘n ongeluk. Hy is in die Ou Begraafplaas te Ermelo begrawe.14,34-38  Hy het geen testament gehad nie, maar aangesien Lou en Bettie binne gemeenskap van goedere getroud was, het alles na sy weduwee gegaan. Behalwe vir ‘n paar meubelstukke wat per huurkoop-ooreenkoms met Ermelo Furniture Mart verkry is, was die boedel se totale waarde slegs 16 pond, 2 sjielings en 6 pennies. Gemeet in vandag se waarde, was dit ongeveer 864,70 Britse pond of 14 985 Suid-Afrikaanse Rand. Dit was te min om ‘n Likwidasie- en Distribusierekening te regverdig.34,58

Die Bekker-gesin, wat nog besig was om op hul voete te kom na hul onsuksesvolle tog na Suid-Rhodesië en daarna die vernietiging van hul huis en besittings in ‘n brand, is dus brandarm agtergelaat. Die dag na Lou se afsterwe moes Bettie noodgedwonge sy perdesaal, en stang-en-toom verruil vir ‘n sak mieliemeel om pap vir die kinders te kon maak. Die geld in die boedel sou genoeg wees vir ‘n maand of twee, maar dis eers heelwat later in ongeveer Maart 1941 uitbetaal toe die boedel afgehandel is. Bettie Bekker moes dus uitspring om die pot aan die kook te hou, en terselftertyd haar vyf jongste kinders en ook twee kleinkinders grootmaak. Daar was nie geld vir luukses nie, maar die naaste familie het soms vir die kinders met ‘n pennie of lekkergoed bederf.14,34,38

Die omstandighede van Lou se tragiese afsterwe was vir jare met geheimhouding omhul, sodat vele van sy kleinkinders en agterkleinkinders slegs weet dat hy in ‘n ongeluk dood is en dis dit. Dié wat wel die besonderhede ken is onwillig om daaroor te praat. Sou die rede hiervoor gewees het, en steeds bly, om die nasate van al die betrokke persone en gesinne by die tragedie rondom Lou Bekker se dood van verdere pyn of veroordeling te beskerm?

Lou Bekker se sterftesertifikaat toon dat hy in Ermelo Hospitaal oorlede is, slegs twee ure nadat hy per ongeluk in sy huis in ‘n vuisgeveg raakgeslaan is. Die na-doodse ondersoek deur Dr. E.B. Theunissen het onthul dat die oorsaak van sy dood ernstige breinbloeding was, met ook ‘n skaafwond aan sy gesig en ‘n besering aan die linkeroog waarneembaar wat deur ‘n geklemde vuis veroorsaak is.34,35 Uit inligting wat wel by familielede versamel kon word, is gevind dat vertellings rondom die besonderhede van die ongeluk aansienlik varieer.37,38,59,60 Hierdie waarneming is nie ongewoon wanneer dit kom by stories of belewenisse wat oor dekades heen verbaal van een generasie tot die volgende generasie oorgelewer is nie.

Wat wel bekend is omtrent Lou Bekker se dood, is dat van die Bekker-kinders en hul gesinne by Lou en Bettie Bekker op Ermelo gekuier het. Op ‘n stadium het ‘n gesprek so hittig geraak dat die oudste Bekker-seun, Hendrik en Lou se skoonseun, Sys Munnik, handgemeen wou raak. Lou Bekker het tussen beide getree om die situasie te probeer ontlont en is in die proses per ongeluk raakgeslaan. In die hofsaak ter plaatse in die Ermelo Landdroskantoor wat na Lou se dood gevolg het, is Sys Munnik aan strafbare manslag skuldig bevind en het ses maande se tronkstraf in Ermelo Gevangenis uitgedien.37,38 Pogings om die rekords rakende die relevante hofverrigtinge na te spoor was tot dusver vrugteloos. Dit sou meer lig op die saak kon werp en die korrekte feite kon substansieer. Volgens enkele gekonsulteerde regsgeleerdes, bestaan die rekords na soveel jare waarskynlik nie meer nie, ook veral omdat die saak as ‘n strafsaak in ‘n streekshof by die lokale magistraatskantoor hanteer was.

   5. Sy kinders

Nege kinders is uit die huwelik van Lou en Bettie Bekker gebore. Die oudste drie kinders is op Haenertsburg gebore en is daar in ‘n tent gedoop. Die gesin het daarna verhuis na Ermelo waar die res gebore en in die NGK Ermelo (nou NGK Ermelo Moedergemeente) gedoop is.1,38,415.1 Johanna Margaretha

Grieta soos haar vriende haar genoem het, of Ousus vir haar jonger sibbe, was in die wyer familiekring algemeen bekend as Outannie. Sy is op 30 Julie 1909 te Haenertsburg gebore en is in die rype ouderdom van 91 jaar op 26 November 2000 oorlede in Alberton, Transvaal. Sy is vanuit die NGK Alberton op 1 Desember 2000 begrawe.14,37,41

Of Grieta al uit die huis was en iewers gewerk het, is nie seker nie, maar op die ouderdom van 19 jaar het sy ‘n onegtelike seun, Samuel Louwrens Christiaan “Sampie” gehad. Haar ouers het vir Sampie onder hul vlerk geneem en hom grootgemaak. Toe Grieta drie jaar later op 22-jarige ouderdom onder dieselfde omstandighede die lewe skenk aan nog ‘n seun, Joseph “Kierie”, was die gort gaar en haar ouers het haar gestuur vir ‘n sterilisasie-operasie. Die twee half-boeties is liefdevol deur hul ouma en oupa grootgemaak, maar is aan die wêreld daar buite voorgehou as hul eie kinders, waarskynlik omdat hulle, as lede van ‘n klein, konserwatief-Christelike gemeenskap daar in Ermelo, die ‘sosiale skandes’ van hul dogter dig wou hou. Bettie en Lou Bekker het dit ook so goed gedink vir die twee seuns onder die omstandighede van daardie tyd. Nadat Lou Bekker egter in 1940 oorlede is, het die twee seuns by hul tante (in werklikheid hul moeder) gaan inwoon en daar op Alberton skoolgegaan. Wanneer die Sampie en Kierie die waarheid omtrent hul herkoms vertel is, is nie seker nie, maar daar is van hul nasate wat voel dat die jare-lange geheimhouding ‘n onreg is wat hulle aangedoen is.37-40,61,62

Grieta is later getroud met Nickolas “Nick” Kappeorosolo, wat van Griekse afkoms was. Hy het ‘n suksesvolle kafee in Alberton bedryf. Hoewel die egpaar in ‘n nederige, netjiese huis gewoon het, was hulle wel-af en het altyd ‘n duursame motor besit wat Grieta moes bestuur. Nick het geweier om agter die wiel van ‘n motor in te skuif. Hy het dit geniet om die jonger Bekker-kinders en kleinkinders met allerhande lekkernye te bederf, of het hulle gereeld ‘n geldjie in die hand gestop. Hy was ook een van die skoonseuns wat die huur van Bettie Bekker se huis op Ermelo help betaal het. (Die ander skoonseun was Sys Munnik, eggenoot van Hannie, Bettie en Lou Bekker se tweede oudste dogter.)37,39 Neefs en niggies het dikwels daar in Alberton gaan kuier vir vakansies. Liesbeth Prinsloo onthou nog hoe sy haar as kind altyd aan die groot bokse vrugte op die tafel verwonder het – iets waaraan sy nie gewoond was nie; vir haar was dít wat rykdom beteken het.39

  • Grieta se oudste seun, Sampie, is op 24 Augustus 1928 in Pretoria gebore.14,37,59,61 Hy is vroeg uit die skool om te gaan werk by die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens (SAS&H) op Breyten waar reeds ‘n paar van die Bekker-broers en skoonseuns werksaam was. Maar die Spoorweë was nie vir hom nie en hy is terug na Alberton, waar hy vir jare by Ou Tannie gewoon het. Hy het tussendeur sy matriek deur korrespondensie voltooi. Terug aan die Witwatersrand het Sampie werk in Johannesburg gekry, eers by MGM (Metro Goldwyn Mayer) en daarna as Bestuurder by UIP Warner (United International Pictures & Warner Bros.). Hy was verantwoordelik vir die beheer en verspreiding van rolprente in Suid-Afrika. Na meer as 30 jaar se diens by UIP Warner het Sampie in 1992 afgetree. Vier jaar later het hy en sy vrou na Pretoria verhuis waar hulle gewoon het tot met hul dood.59Sampie Bekker het eers op die ouderdom van 38 jaar in die huwelik getree toe hy op 13 Desember 1966 in Alberton getroud is met die 32-jarige Nederlander, Hennie Josephina Elizabeth Nolte (31 Desember 1934, Wijhe, Overijssel, Nederland – 26 September 2011, Pretoria, Gauteng).59,61,63 As kind het sy die Tweede Wêreldoorlog deurleef nadat Duitsland Nederland binnegeval het. Na skool het sy by ‘n groot afdelingswinkel Vroom & Dreesman in Deventer begin werk, en het elke dag per trein tussen Wijhe en Deventer gependel. Hennie was baie lief vir reis en het selfs vanaf Junie 1961 tot Maart 1962 by St. Moritz Hotel in die Switserse Alpe gewerk. Daarna tot met Oktober 1966, toe sy op toer na Suid-Afrika vertrek het, het sy by Schunk in Heerlen, Limburg gewerk. En hier in sonnige Suid-Afrika het sy haar man ontmoet! Sampie het dalk lank gewag vir die vrou van sy drome, maar toe hy haar uiteindelik vind het hy gesorg dat hy haar behou so al hy kan. Die twee is twee maande na hul eerste ontmoeting met mekaar getroud.59 Die Bekker-sibbe het dikwels hul broer se been speels getrek met: “Sampie kon nie ‘n geskikte vrou in Suid-Afrika kry nie, toe voer hy maar vir hom een van Holland in!” 37 Hennie Bekker was tuisteskepper vanaf 1966 tot 1984. Sy het Suid-Afrikaanse burgerskap in 1971 verwerf. In 1985 het Hennie teruggekeer tot die arbeidsmark as Verkoopsdame by Cuthbert/ABC Shoe Store in Alberton, waar sy later tot Bestuurder bevorder is. In 1993 het sy afgetree.59 Sampie Bekker is op 8 Junie 2002 oorlede en op 13 Junie 2002 vanuit die NGK Doornpoort, Pretoria begrawe.59,62 Hennie is nege jaar later oorlede.59,63Drie dogters is vir Hennie en Sampie in Alberton gebore waar hulle gewoon het;  Josephina Antonia “José” (*2 Desember 1968, getroud met Roedean Elmer Kok) en die tweeling Elizabeth Cornelia “Ellie” (*14 Januarie 1970, getroud met Daniel Jacobus “Koos” Olivier) en Johanna Margaretha “Hannie” (*14 Januarie 1970, getroud met Leslie Robert “Les” Wilton).59
  • Grieta se tweede seun, Kierie is op 7 November 1931 te Ermelo gebore.37,40,62 Toe hy 25 jaar oud was, het hy op 12 Mei 1956 te NGK Alberton in die huwelik getree met Susanna Gertruida “Sannie” Ackerman (13 Maart 1936, Roodepoort, Transvaal –  8 Mei 1997, Alberton), dogter van Abraham Pieter Christiaan Acherman (1898 – 1965) en Gertruida Cornelia Coetzee (1904 – 1980).37,40,64
    Kierie en sy gesin het in Alberton gewoon. Hulle het vier kinders gehad; Samuel Louwrens “Sampie” (*28 Junie 1957), Pieter, Henk en Gerda. In sy vrye tyd het hy baie mooi houtwerk gedoen.37,40 Hy is oorlede op 29 Mei 2016 in die ouderdom van 84 jaar.62

5.2 Johanna Catharina Aletta Susanna

Hannie, soos sy genoem is, is op 11 Junie 1912 op Haenertsburg gebore.14,37,41 Sy het haar baie name daaraan te danke gehad dat sy vernoem is na ‘n ouma, Johanna Catharina de Jager (1853 – 1942) en ‘n oumagrootjie, Aletta Susanna Jordaan (1826 – 1869). Sy is in 1935 met Esiais Engelbertus “Sys” Munnik getroud37 en hulle het my grootouers (oupa en ouma) geword. LEES MEER oor Hannie Bekker en haar man, Sys Munnik.

5.3 Hendrik Johannes

Hendrik Johannes “Boet” het die eerste wêreldlig aanskou op 28 Junie 1915 te Haenertsburg.14,37,41 Hy is op 7 Maart 1941 met Hermina Elizabeth “Miem” Conradie (14 Augustus 1924 – 10 Oktober 2003, Pretoria) getroud. Miem Bekker is twee maande na haar 79ste verjaarsdag oorlede en op 16 Oktober 2003 vanuit die NGK Tuinerand in Pretoria begrawe, waarna sy is te ruste gelê is in Pretoria-Noord Begraafplaas in Pretoria.40,65 Hendrik is in die ouderdom van 93 jaar en 6 maande op 22 Desember 2008 oorlede.14,37 Hendrik was al die jare by die SAS&H werksaam en was op verskillende plekke gestationeer, onder andere Waterval-Boven.37

Hendrik en Miem het drie kinders gehad. Hulle was Lourens Christiaan “Lou” (10 Oktober 1941, Waterval-Boven – ?), Hannie en Daniël Frederik (18 November 1953 – 31 Augustus 2001, Pretoria). Lou Bekker was met Barendina Jacoba “Barry” van Gass (*11 September 1947) getroud en hulle het ‘n dogter, Marlene en ‘n seun, Hendrik Johannes “Hein”.14,37 En die wêreld kan baie klein wees ….. iewers in 1985 in ons eerste universiteitsjaar by Tukkies (Universiteit van Pretoria) gesels ek en my nuwe koshuisvriendin, Marlene Bekker, met mekaar. Ons gesprek lei later oor ons onderskeie families en ek praat van my Oupa Sys Munnik en Marlene sê sy het ‘n oom wat Sys Munnik heet. So ontdek ons toe ons is familie …. kleinniggies nogal!

5.4 Elizabeth Gertruida Lourensina

Elizabeth Gertruida Lourensina “Bettie”, die vierdie kind en derde dogter is in Ermelo op 22 Desember 1918 gebore nadat Lou en Bettie Bekker vanaf Haenertsburg na Ermelo verhuis het.1,14,39 Toe sy in Standaard 3 (nou Graad 5) was, het sy gesien hoe iemand op straat deur ‘n hond aangeval is. In die hofsaak wat gevolg het was die 11-jarige Bettie die sleutelgetuie. Die prokureur was so beïndruk met haar integriteit en waardigheid in die hof, dat hy onderneem het om haar skoolgeld asook latere studiegeld te betaal as beloning vir haar positiewe aandeel in die saak. Weens hierdie beurs was Bettie die enigste van die Bekker-kinders wat die voorreg gehad het om na skool verder te studeer. Sy het as onderwyseres gekwalifiseer aan die destydse Heidelbergse Onderwyskollege, wat in die laat 1960’s geamalgameer het met Pretoria Onderwyskollege (voor 1954 bekend as Pretoria Normaalkollege). Laasgenoemde is op 1 Januarie 2000 geïnkorporeer by die Fakulteit van Onderwys van die Universiteit van Pretoria.14,39,66,67

Bettie was onderwyseres op Amersfoort toe sy haar haar man ontmoet het. Sy is in ca 1943 getroud met Pieter Willem Arnoldus “Piet” Möller (*28 Mei 1910), wat agt jaar ouer as sy was. Piet het ‘n Bachelor of Arts (BA) graad in Tale gehad, en kon ook Zoeloe vlot praat. Piet Möller het ‘n rustelose streep in hom gehad en van rondbeweeg gehou. In 1949 het die Möllers hulle op ‘n plaas naby Marandellas (nou Marondera) in Suid-Rhodesië bevind waar Piet met tabak geboer, en op die dorp skoolgehou het. Hul derde kind is hier gebore.39 Op daardie stadium het die Britse kolonie, Rhodesië (1889 – 1963) bestaan uit beide Noord- en Suid-Rhodesië. In die westelike gedeelte van Suid-Rhodesië was daar ook reeds ‘n goed-gevestigde Afrikaanse boeregemeenskap wat almal nasate was van die pioniers wat tussen 1892 tot 1895 vanuit die ZAR na Gazaland uitgewyk het, onder andere ook die nasate van Hendrik Johannes Bekker (1843 – 1897) en dus verlangse familie van Bettie Möller.51-54 Teen 1953 het die gesin verhuis na die plaas genaamd Yena Lo, naby Kalomo in Noord-Rhodesië (nou Zambië), waar die jongste twee kinders gebore is. Hul oudste dogter, Susan was daar in ‘n skoolkoshuis in Lusaka en het net twee keer per jaar huistoe gekom. Familie het steeds by hulle gaan kuier en die Möllers het ook gereeld in Suid-Afrika kom kuier. Teen 1960 was hulle egter permanent terug in Suid-Afrika en woonagtig op die Hoëveldse dorpie, Belfast, waar beide Bettie en Piet skoolgehou het.39 Een van Bettie se oud-leerlinge, Casper Badenhorst, onthou haar as ‘n goeie, maar streng onderwyseres, en toe hy op ‘n dag weer ‘n kans met haar probeer vat het, sê sy vir hom: “Jy dink ek is ‘n aap, maar ek is ‘n óú bobbejaan” 68 – het seker vir haar vertel die hond het sy boek opgevreet as rede vir onvoltooide huiswerk. Hoewel hulle ‘n woonhuis op Belfast gehad het, het hulle later hul intrek in die meisiesskoolkoshuis geneem waar Bettie ook koshuishoof geword het. Daarvoor het Piet gesorg, as voorsorgmaatreël aangesien hy toe reeds simptome van klierkanker getoon het en wou hê dat sy gesin in ‘n versorgde, veilige omgewing moes wees as hy nie meer daar was nie. Die kanker het sy tol uiteindelik op 18 Maart 1962 geëis, ‘n skrale ses weke voor Piet se 52ste verjaarsdag. Hy is in die Middelburg Hospitaal op Middelburg, Transvaal oorlede.39

Die familie het daarvan gehou om by die Möllers te kuier, daar in Zimbabwe en in Zambië, maar ook, selfs na Piet se dood, in Schoemanskloof waar hulle eiendom (nou bekend as Old Joe’s Kaia) besit het. In die skoolvakansies moes Bettie bontstaan om al die kuiermense te onthaal, wat in die verskeie rondawels ingeboek was. Sampie Bekker het altyd sjokolade-hase vir die kinders gebring en lekker, interessante stories vir hulle vertel.39,69

Bettie Möller was ‘n weduwee vir 42 jaar en het gedurende daardie tyd haar kinders alleen grootgemaak. Sy is op die ouderdom van 85 jaar op 5 Mei 2004 in Pretoria oorlede, en twee dae later vanuit die NGK Skuilkrans begrawe en te ruste gelê in die Pretoria-Oos Begraafplaas, Pretoria.14,39

Uit hul huwelik is vyf kinders gebore; Susanna “Susan” (*16 Januarie 1945), Lourens Christiaan “Lou” (*9 September 1947), Pieter Willem Arnoldus jnr. “Pieta” (*22 Mei 1950, Amersfoort), Elizabeth Gertruida “Liesbeth” (*11 Mei 1953, Middelburg) en Johanna “Hanlie” (*28 Mei 1958, Pretoria).39 5.5 Aletta Susanna

Aletta Susanna “Letta”, die vyfde kind van Lou en Bettie Bekker, is op 15 Mei 1923 gebore.1,37 As kind was Letta ietwat van ‘n rabbedoe, wat haar eie donkie genaamd Jakob gehad het, waarop sy gery het. Die staaltjie word vertel – name van die betrokkenes is nie meer bekend nie – maar die volwassenes het almal ‘n kans op die donkie se rug gewaag. In die geselskap was ‘n ouerige omie wat so ‘n langsame, temerige manier van praat gehad het. Hy sien toe hier kom ‘n ding en roep uit:  “P a s o p,  d i e  d o n k i e  g a a n  j o u  s k o p.  O  d i n g e s,  d i e  d o n k i e  h e t  j o u  k l a a r     g e s k o p.” 37

Reeds van jongs af het Letta ‘n voorliefde vir langbroeke en stewels gehad – as kind het ek haar nie eenkeer ‘n rok sien dra nie. Letta het na skool in die gevangenisdiens begin werk, maar tydens die Tweede Wêreldoorlog by die Suid-Afrikaanse Weermag aangesluit – sy was toe maar sowat 17 jaar oud. Sy het so ‘n groot, swart, dikwiel weermagfiets gehad waarmee sy as bode die dokumente moes aflewer. Na die oorlog het sy as Administriewe Beampte by die Staatsdiens in Pretoria begin gewerk en uiteindelik daar afgetree. Haar stewels was elke dag blink gepoets, soos sy in die weermag geleer is – waks in, vryf blink, spoeg en poets, spoeg en poets, tot jou eie weerkaatsing in die skoene vir jou teruggestaar het.37,39

Iewers na die oorlog is Letta met Frikkie Potgieter getroud, maar die huwelik was van korte duur. Bettie Kruger onthou nog hoe ‘n aangename mens oom Frikkie was. Geen kinders is uit hul huwelik gebore nie. Daarna het Letta enkellopend gebly en het eerder saam met haar groep vriendinne gekuier en gefuif. Van haar boesemvriendinne met wie Letta haar woonstel op verskillende stadiums in haar lewe gedeel het, was Irene, Alta en Joey. Later, vanaf 1974 tot 1978, het haar moeder by haar kom inwoon en het Letta haar versorg tot met haar dood.37,39

Letta was ‘n baie noukeurige, perfeksionistiese mens met ‘n goeie hart en ‘n onnutsige sin vir humor. Sy het moeite gedoen om met die kinders in die familie ‘n band te bou en juis haar grappies en poetsbakkery het dit maklik gemaak.37,39 Ek kan nog onthou hoe sy haarself verkneukel het wanneer haar poets ons onverhoeds gevang het. As universiteitstudent in die laat 1980’s het ek dit altyd geniet om daar by haar in haar Strubenpark-woonstel in Pretoria-Sentraal te gaan kuier, waar sy dekades lank gewoon het. Letta is op 74 jaar, 10 maande en 5 dae op 20 Maart 1998 in Pretoria weens nierversaking oorlede en op 25 Maart veras.14

5.6 Cornelia Margaretha

Lou en Bettie se sesde kind en vyfde dogter, Corrie, soos sy genoem is, het haar opwagting op 24 Julie 1926 gemaak.1,37 Sy is later op 10 Augustus 1943 met Pieter Samuel Helem “Piet/Pietman” Hoffeldt getroud (*6 Maart 1920). Hy het ‘n uitgaande persoonlikheid gehad. Die gesin het eers in Germiston en daarna in Kroonstad gewoon met hul drie seuns; Johannes Bernard “Hannes/Hoffie” (1 Maart 1945 – 12 Oktober 2012, Nigel), Lourens Christiaan “Lou” en Pieter “Pieta” (*17 Junie 1957).37,39,40,70 Corrie en Piet Hoffeldt se kleindogter, Nádine is ‘n bekende Afrikaanse sangeres.37Corrie is op Nuwejaarsdag 2009 in die ouderdom van 82 jaar oorlede en op 6 Januarie 2009 vanuit NGK Suikerbosrand in Heidelberg begrawe. Net agt maande later op 19 Augustus 2009 is ook Piet Hoffeldt (89) oorlede, en begrawe op 24 Augustus 2009.14,37,40

5.7 Izak Matthys

Izak, wat baie trots daarop is dat hy na sy Van der Merwe-oupa vernoem is, is op 2 Februarie 1928 gebore.1,14,37 Hy gesels nie graag oor die omstandighede rondom sy pa se dood – toe hy maar 12 jaar oud was – en sy eie swaarkry-kinderjare nie. Maar hy praat met groot respek en liefde van sy moeder wat hulle alleen grootgemaak het.14 Bettie Bekker moes van die kerk se barmharigheidskospakkies vir behoeftige gesinne gebruik maak om deur die maand te kom. Izak is gereeld gestuur om ‘n kospakkie te gaan afhaal, maar hierdie was vir hom ‘n vernederende ervaring, want die NGK-predikantsvrou, Hester Veldman was baie gemeen en het die kinders verkleineer met “as jy suiker vat, mag julle nie konfyt kry nie” of “kies tussen tee of koffie, julle kan nie altwee kry nie.”39 (Ds Nicolaas Jacobus Veltman was die leraar van NGK Ermelo vanaf 1928 tot 1965.)3 Gelukkig was daar ‘n baie barmhartige vrou wat naby die Bekker-gesin gewoon het, en elke dag vir die kinders toebroodjies en elk ‘n beker koffie gegee het wanneer hulle van die skool oppad huistoe was.39 Izak se dogter, Antoinette deel ook die volgende staaltjie wat hom afgespeel het op ‘n koue wintersnag daar in Ermelo, soos deur haar vader aan haar vertel is: “Soos die digter, Eugène Marais skryf, moes my pa in die “koud is die windjie en straal” na Appelkoos, hul koei loop soek. Maar die koei is weg, my pa is vol frustrasie en wens “die donnerse koei vrek”. Daar en dan slaan ouma Bettie hom. Die volgende dag is Appelkoos wel gekry. Stokstyf en morsdood. Toe slaat ouma hom weer.” 71 Ai, só onregverdig.

Izak is ses maande voor sy nefie, Samuel, sy suster se seuntjie, gebore. Sampie is egter as sy broer grootgemaak, en as mense gevra het oor die twee, het Bettie Bekker gesê hulle was ‘n tweeling.37

Die 26-jarige Izak is op 20 Augustus 1954 op Breyten met Maria Jacomina Elizabeth Petronella “Marietjie” Westerfeld, toe 21 jaar, getroud. Sy is gebore op 5 Junie 1933 in die Moedersbond Hospitaal in Pretoria en was die dogter van Pn Westerveld en Catharina Elizabeth J.H. Erasmus (14 Junie 1923 – 17 September 1975).14,71,72 Haar ouers het later na Breyten verhuis waar haar vader as Masjinis (Treindrywer) vir die SAS&H gewerk het. In April 1947 was haar vader die drywer van die Wit Trein toe dit by Breyten aangedoen het, tydens die Britse koning, George VI en sy gesin se twee maande-lange besoek aan die Unie van Suid-Afrika, Basutoland (nou Lesotho) en Suid-Rhodesië (nou Zimbabwe). Die Hoëveldse dorpie was omtrent in rep en roer! 37,71,74-76

Marietjie se maternale ouma, Marrigje Elizabeth Westerveld (*7 Oktober 1877, Amsterdam, Nederland – ?), was van Hollandse afkoms en het op 4 Maart 1912 in Suid-Afrika gearriveer. Tot op haar oudag het sy steeds Hollands gepraat. Sy het kenmerkende lang oorlelle gehad van swaar oorbelle dra, en het ook ‘n glasoog gehad waarmee haar agterkleindogter, Antoinette as kind mee gespeel het …. lank na haar oumagrootjie se dood, natuurlik! 71

Marietjie en Izak was baie lank getroud, maar is tog later geskei. Marietjie het weer hertrou op 12 Desember 2002 te Pretoria met Izak Aldert Kotzé (18 November 1932 – 9 Februarie 2017), maar hierdie huwelik was nie gelukkig nie en het in die skeihof beland. Daarna het Marietjie na Springs verhuis om nader aan haar dogters te wees waar sy op die ouderdom van 84 jaar en vier maande op 1 November 2017 oorlede is.71,72,77Uit Marietjie en Izak se huwelik is vier dogters gebore; Magdalena Petronella “Magda” (*11 Maart 1955, Breyten), ‘n opgeleide onderwyseres, Elizabeth “Elzabé” (*21 April 1959, Breyten), ‘n praktiserende advokaat, Marietjie (gebore en oorlede op 13 Junie 1964, Breyten) en Antoinette (*2 April 1966, Ermelo), ‘n psigiater wat nou in Kanada woon.14,72

Izak het sy lewe lank vir die SAS&H gewerk. Hy het as 15-jarige seun op Waterval-Boven as Stoker begin werk, en het homself met tyd opgewerk na Masjinis. Van Waterval-Boven is hy na Breyten waar hy 24 jaar gewerk het, voordat hy met sy gesin na Ermelo verhuis het in 1974. Hier het hulle gewoon vir die volgende tien jaar, waarna hy in 1985 afgetree het en by sy dogter, Magda en haar man, André Taljaard gaan inwoon het op hulle hoewe te Vischkuil, naby Nigel.14

Met sy 90ste verjaarsdag is groot makietie gehou. Familie het van heinde en ver gestroom na Vischkuil; sommige het mekaar 30 jaar laas gesien. Almal was toegerus met ‘n bordjie eetgoed, ‘n kamera, foto’s en familiestories. Boereworsrolle, konfytvetkoeke en ‘n spoggerige verjaarsdagkoek was ook op die spyskaart. En vir ‘n volle uur het die familie aan oom Izak, hierdie op-en-wakker bobaas-storieverteller, se lippe gehang. Op 91-jarige ouderdom in April 2019 is hy ook met met sy jongste dogter op ‘n ekspedisie saam na Polokwane (voorheen Pietersburg) waar hulle besoek gebring het aan die plaas Bloemhoek en die omliggende Haenertsburg-omgewing waar sy moeder groot geword het.

Izak is soos ‘n biblioteek gevul met verhale uit vergange se dae, en hy geniet dit terdee om hierdie familiestories aan enige een met ‘n luisterende oor te vertel. LUISTER HIER na oom Izak se vertelling van sy Oupa Lou Bekker as penkop in die Tweede Anglo-Boere Oorlog, asook die geskiedenis van die Familibybel.

5.8 Lourens Christiaan

Lourens Christiaan jnr. “Lou” is op 12 Desember 1932 gebore..1,14,37,78 Hy was maar sewe jaar oud toe sy vader oorlede is. Die gesin was behoeftig en vir enige weelde en luukses was daar nie geld nie. Nadat die kinders elkeen ‘n geldstukkie by Oom Nick, eggenoot van hul ouer suster, Grieta/Outannie, gekry het, het Lou reguit na die nargosiewinkel laat wiel. Daar het hy vir hom ‘n soetdingetjie  – ‘n klein pakkie bruinsuiker – gekoop, wat hy alleen agter die winkelmuur gaan eet het sodat hy dit nie met sy sibbe hoef te gedeel het nie. Die beeld van die klein seuntjie wat hom verlustig in die smaak van die suiker laat mens se hart saamtrek, want waar kan mens ‘n beter weerspieëling kry van die min plesiertjies wat die jong, armoedige Bekker-kinders in hul lewe gehad het?

Net nadat Lou jnr. Standaard 8 (Graad 10) klaargemaak het, het hy skool verlaat om werk te soek en sodoende sy moeder finansieël te help. Teen daardie tyd het hy reeds ‘n vlieënier-aanlegtoets by die Suid-Afrikaanse Lugdiens afgelê en met vlieënde vaandels geslaag. Sy ouer broer, Hendrik het egter gevoel dat hy nie verder kan gaan studeer, terwyl hy wat Hendrik is en hul broer, Izak alleen in die behoeftes van hul moeder, susters en jonger broers moes voorsien nie. Lou jnr. het dus sy droom laat vaar en soos sy ouer broers by die SAS&H begin werk as fireman en skoonmaker op Breyten-stasie. Met die jare het hy homself opgewerk na ……………. Hy het later ook ‘n plaas in Breyten-omgewing aangekoop en met skape geboer. Hy het op ‘n stadium ook die burgermeester van Breyten geword, en ‘n straat in die dorp is na hom vernoem.37,39,78 Die hele Bekker-familie was so breëbors-trots op hom, asof dit hul eie prestasie was.37,39

Lou is op 20-jarige ouderdom op 3 Oktober 1953 met die 17-jarige Susanna Willemina Abrama “Suzie” Steyn (*4 Maart 1936) in NGK Breyten getroud.1,14,37,78 Hulle was 33 jaar getroud voordat Lou Bekker op 24 Mei 1987 te Breyten weens ‘n skielike hartaanval (koronêre trombose) oorlede is op die ouderdom van 54 jaar en 5 maande. Die begrafnisdiens is deur ds. E.M. van Graan van NGK Breyten op Woensdag, 27 Mei 1987 om 11:00 waargeneem. Na die diens is Lou Bekker in die Nuwe Begraafplaas in Breyten te ruste gelê.14,37,78,79

Lou het ‘n aangename geaardheid gehad en mense was gemaklik in sy geselskap. Daarby was hy ook ‘n plaatjie en het gereeld tot sy eie vermaak iemand se siel uitgetrek. So onthou ‘n niggie die aand toe familie op die plaas gekuier het en tant Suzie so vies was vir hom. Hoe meer hy vir haar Beautiful, beautiful brown eyes gesing het, hoe meer het haar bruin ogies vuur geskiet!

Hulle het twee seuns en een dogter gehad. Die oudste, Lourens Christiaan “Loutjie” (*30 Maart 1954, Ermelo) is op 29 Junie 1973 te Breyten getroud met Cornelia Johanna Magrieta “Connie” Joubert (*22 Januarie 1957, Breyten). Die dogter, Susanna Willemina “Santie” (*15 September 1956) is getroud met Jorrie Jordaan en en Diederik Johannes “Dirk” (*15 September 1960) is getroud met Ronel NN.1,14,37,785.9 Andries Johannes

Andries is in Ermelo op 6 Januarie 1935 gebore.1,14 Hy was sy hele lewe doof in een oor en het ‘n gehoorapparaat gedra.37 Op sy 21ste verjaarsdag (*6 Januarie 1956) het Andries met die 20-jarige Maria Elizabeth “Miempie” Kruger (*9 Julie 1935, Groblersdal) getrou. Sy was die dogter van Jan Johannes Kruger en Maria Elizabeth NN.80 Andries is in die ouderdom van 64 jaar op 18 November 1999 in Pretoria oorlede. Sy roudiens was op 23 November 1999 vanuit die Moot-Sentraal Afrikaanse Protestante Kerk (APK) in Môregloed, Pretoria. Hy is vier dae later op 27 November 1999 veras. Miempie het 18 jaar na haar oorlede man te sterwe gekom op 13 Junie 2017 in Pretoria, toe sy 81 jaar en 11 maande oud was.14,80,81Uit hul huwelik is drie seuns gebore naamlik Lourens Christiaan “Louw” (*26 Januarie 1957, Breyten), Jan Johannes “Jan” (*9 September 1960, Groblersdal) en Andries Johannes “Dries” (*16 Junie 1967, Durban). Louw is op 23 Junie 1979 te Pretoria getroud met René Booysen (*30 Julie 1958, Bethlehem). Jan het in die huwelik getree met Francis Lerm (*19 Augustus 1953, Vanderbijlpark) op 4 September 1983 te Bergville, Natal. Die jongste seun, Dries se huweliksbevestiging was op 26 Augustus 1989 te Pretoria met Amanda Wernich (*9 November 1967, Pretoria).81

 

SPESIALE VERMELDING

Baie, baie dankie aan die volgende indiwidue wat familie-data, foto’s en staaltjies goedgunstelik met my gedeel het: oom Izak Bekker, ma Bettie Kruger, Sampie Bekker, Liesbeth Prinsloo, Susan van Rensburg, José Kok, Hannie Wilton, Ellie Olivier, Loutjie Bekker, Magda Taljaard, Elsabé Steenhuyzen, Antoinette Bekker en René Bekker. Hiersonder sou die verhaal van ons Bekker-familie wat hier vertel word aansienlik valer en armer gewees het. ‘n Spesiale woord van dank aan Elsabé Steenhuyzen vir die gereelde Bekker-familiereünies wat sy reël. Dis vir my van onskatbare waarde, want dit skep die geleentheid om weer bande te versterk met familie wat mens jare terug afgesterf het.

< BACK

  1. Doopregister van NGK Ermelo Moedergemeente. NGK Argief (Oos-Transvaalse Ring), Val de Grace, Pretoria
  2. Bekker-familiebybel en ander artifakte wat aan Lou Bekker behoort het. In besit van sy kleinseun, Loutjie Bekker van Pretoria, Gauteng
  3. Eeufees-Gedenkboek van die Gemeente Ermelo, 1870 – 1970. Uitgegee in 1970 deur die Kerkraad van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente, Ermelo, Transvaal. Hoëveld Pers: Ermelo
  4. Lombard, R.T.J. 1980 Ermelo, 1880 – 1980. In opdrag van die Stadsraad van Ermelo. 1ste Ed. V&R Drukkery (Edms) Bpk: Pretoria
  5. NG Gemeente Lydenburg. https://af.wikipedia.org/wiki/NG_gemeente_Lydenburg
  6. De Jager Boek
  7. Christiaan de Jager (1820 – 1899). https://www.wikitree.com/wiki/De_Jager-828
  8. Giliomee, H. & Mbenga, B. 2007 Nuwe geskiedenis van Suid-Afrika. 1ste Ed. Tafelberg: Kaapstad
  9. Illustrated history of South Africa. The real story. 1989 2nd Ed. Reader’s Digest Association South Africa (Pty) Ltd.: Cape Town
  10. Pakenham, T. 1993 The Boer War. Illustrated Edition. Jonathan Ball Publishers: Johannesburg, South Africa
  11. The War in South Africa. Anglo-Boer War Museum. https://www.angloboerwar.com/images/pdf/maurice04-25.pdf
  12. Christiaan Frederik Burgers. https://www.wikiwand.com/af/Christiaan_Frederik_Beyers
  13. Skadevergoedingseis van Hendrik Johannes Bekker. National Archives & Repository Service of South Africa. TAB CJC 796/135 & 1258/332, 1903
  14. Onderhoud op 17 Julie 2017 en 3 Februarie 2018 te Vischkuil, Springs met Izak Bekker, seun van Lou en Bettie Bekker
  15. Consentration Camp Registers. British Concentration Camps of the South African War, 1900 – 1902. https://www2.lib.uct.ac.za/mss/bccd
  16. Howick Camp. https://www2.lib.uct.ac.za/mss/bccd/Histories/Howick/#thumb
  17. Central South African Railways. https://en.wikipedia.org/wiki/Central_South_African_Railways
  18. Howick Concentration Camp. http://boers.co.za/concentration-camps/howick-concentration-camp/
  19. Huweliksregistrasie van Lou Bekker en Bettie van der Merwe. South Africa, Transvaal, Civil Marriages, 1870-1930, database, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:QPHB-T4NR : 3 October 2018), Lourens Christiaan Bekker and Elizabeth Gertruida van der Merwe, Pietersburg, Soutpansberg, Transvaal, South Africa; citing Marriage, Pietersburg, Soutpansberg, Transvaal, South Africa, NARS Civil registration (marriages – coloureds), Transvaal and Swaziland, 1898-1927. The National Archives and Records Service of South Africa, Pretoria
  20. Sterfkennis van Izak van der Merwe. National Archives & Repository Service of South Africa, Pretoria. TAB MHG 81636, 1933
  21. Huweliksinskrywing van Izak van der Merwe. South Africa, Free State Dutch Reformed Church Records, 1848-1956, database with images, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:KSLT-4G3 : 4 December 2014), Izak Mathys Van Der Merwe and Johanna Margaretha Van Dyk, 10 Jun 1878; citing p. , Marriage, Kroonstad, Free State, South Africa, Dutch Reformed Church Synod Centre, Bloemfontein; FHL microfilm 1,670,564.
  22. Sterftesertifikaat van Bettie Bekker. In besit van haar agterkleinseun, Sampie Bekker van Alberton
  23. Melville, J. 2005 Stamboom van die Van der Merwe Familie. 1ste Ed. Genealogiese Publikasies: Walmer
  24. Prisoners of war. Anglo-Boer War Museum. https://www.wmbr.org.za/view.asp?pg=research&pgsub=databases&pgsub1=2&head1=Prisoners%20of%20War&strGlobalTerms=MALIPSPOORT&opt=ditem&rdID=31409
  25. Colenso Camp. https://www2.lib.uct.ac.za/mss/bccd/Histories/Colenso/
  26. Foster, G. 2008 History of Pinetown. https://www.n3property.co.za/news/history-of-pinetown/
  27. Pinetown Camp. https://www2.lib.uct.ac.za/mss/bccd/Histories/Pinetown/
  28. Drwal, M. 2013 A personal text owned by its public – changing readings of Sarah Raal’s Met die Boere in die Veld. Tydskrif vir Letterkunde, Vol 50(2), 2013. http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-476X2013000200006
  29. Van Heyningen, E. 2008 Costly Mythologies: The concentration camps of the South African War in Afrikaner Historiography. Journal of Southern African Studies, Vol 34(3), September 2008. tps://www.jstor.org/stable/40283165?seq
  30. Vigne, R. 2013 Book review on the book: The concentration camps of the Anglo-boer War. a Social Histrory by E. van Heyningen. New Contree no. 67, special edition (November 2013). A  https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/9883/BB_67(2013)
  31. Mafeking Camp. https://www2.lib.uct.ac.za/mss/bccd/Histories/Mafeking/
  32. Copper sulphate. General fact sheet. National Pesticide Information Centre. http://npic.orst.edu/factsheets/cuso4gen.html
  33. NG gemeente Weenen. https://af.wikipedia.org/wiki/NG_gemeente_Weenen
  34. Sterfkennis en boedel van Lou Bekker. National Archives & Repository Service of South Africa, Pretoria. TAB MHG 3326/40, 1940
  35. Sterftesertifikaat van Lou Bekker. South Africa, Transvaal, Civil Death, 1869-1954, database, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:741B-2FZM : 5 March 2019), Lourens Christiaan Bekker, 18 Aug 1940; citing Death, Ermelo, Transvaal, South Africa, National Archives of South Africa, Pretoria
  36. Grafte van Lou en Bettie Bekker. Ou Begraafplaas, Ermelo, Mpumalanga. http://www.graves-at-eggsa.org/main
  37. Familie-joernaal en foto’s in 2018 verskaf deur Bettie Kruger van Pretoria, kleindogter van Lou en Bettie Bekker
  38. Onderhoud op 1 Julie 2019 met Lettie Fourie van Ermelo, niggie van Lou en Bettie Bekker
  39. Inligting en foto’s ontvang in April en Junie 2019 van Liesbeth Prinsloo en Susan van Rensburg, kleindogters van Lou en Bettie Bekker
  40. Onderhoud op 3 Februarie 2018 te Vischkuil, Springs en 16 November 2019 te Pretoria met Sampie Bekker van Alberton, agterkleinseun van Lou en Bettie Bekker
  41. Doopregister van NGK Pietersburg. NGK Argief (Oos-Transvaalse Ring), Val de Grace, Pretoria
  42. Union of South Africa. https://en.wikipedia.org/wiki/Union_of_South_Africa
  43. Louis Botha. South African History Online. https://www.sahistory.org.za/people/louis-botha
  44. Responses in South Africa to the outbreak of WW1: The Afrikaner response and the 1914 Rebellion. 24 February 2014. South African History Online. https://www.sahistory.org.za/article/responses-south-africa-outbreak-wwi-afrikaner-response-and-1914-rebellion
  45. Maritz Rebellion. https://en.wikipedia.org/wiki/Maritz_rebellion
  46. Wessels, A. 5 August 2015. Afrikaner (Boer) Rebellion (Union of South Africa). 1914-1918 Online. International Encyclopedia of the First World War. https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/afrikaner_boer_rebellion_union_of_south_africa
  47. South West Africa Campaign. https://en.wikipedia.org/wiki/South_West_Africa_campaign
  48. Kleynhans, E. 1 July 2015. South African Invasion of German South West Africa (Union of South Africa). 1914-1918 Online. International Encyclopedia of the First World War. https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/south_african_invasion_of_german_south_west_africa_union_of_south_africa
  49. Inligtingstuk en program. 3 September 1977, Ermelo. Heronthulling van die Burger Monument en toekenning van die vryheid van Ermelo aan Ermelo-Kommando. Kommandement Noord-Transvaal. In besit van Alta Jamison, Pretoria, Gauteng
  50. Great Depression in South Africa. https://en.wikipedia.org/wiki/Great_Depression_in_South_Africa
  51. Inligting ontvang op 26 Julie 2020 van Deon Bekker van Perth, Australië, die agter-agterkleinseun van Hendrik Johannes Bekker (1843 – 1897)
  52. Olivier, S.P. 1957 Many treks made Rhodesia. 1ste Ed. H.B. Timmins: Cape Town
  53. Scheepers-Strydom, C.J. 1976 Afrikaners in die vreemde. 1ste Ed. Tafelberg: Kaapstad
  54. Sinclair, S. 1971 The story of Melsetter. M O Collins (PVT) Ltd: Salisbury, Rhodesia. http://www.barbaragoss.com/melsetter/chap2.html
  55. Lombard, R.T.J. 1981 Torbanite – ‘n dorp te koop. https://repository.nwu.ac.za/handle/10394/5159
  56. Transportrekords van Plaas Uitgevallen (ZAR nr. 109; Transvaal nr. 134 IT). National Archives & Repository Service of South Africa, Pretoria. TAB RAK 2850
  57. Besoek aan Torbanite op 14 Julie 2019 deur Alta Jamison, agterkleindogter van Lou en Bettie Bekker
  58. Purchasing Power of British Pounds from 1270 to Present. https://www.measuringworth.com/ppoweruk
  59. Familie-data en foto’s in September 2017 en in September 2019 ontvang van José Kok, Ellie Olivier en Hannie Wilton, kinders van Sampie en Hennie Bekker
  60. Telefoniese onderhoud in Maart 2019 met Hannetjie Strydom, agterkleindogter van Lou en Bettie Bekker
  61. Rekord van geboorte, huwelik en dood van Samuel Louwrens Christiaan Bekker. https://www.identitynumber.org
  62. Rekord van geboorte en dood van Joseph Bekker. https://www.identitynumber.org
  63. Rekord van geboorte en dood van Hennie Josephina Elizabeth Bekker (née Nolte). https://www.identitynumber.org
  64. Rekord van geboorte, huwelik en dood van Susanna Gertruida Bekker (née Ackerman). https://www.identitynumber.org
  65. Rekord van geboorte, huwelik en dood van Hermina Elizabeth Bekker (née Conradie). https://www.identitynumber.org
  66. Universiteit van Pretoria. https://en.wikipedia.org/wiki/University_of_Pretoria
  67. Niven, J.M. 1971 Teacher Education in South Africa. A critical study of selected aspects of its historical, curricular and administrative development. PhD thesis: University of Natal, Pietermaritzburg. https://researchspace.ukzn.ac.za > xmlui > bitstream > handle > Niven_1971
  68. Oorvertelling deur Pieter Kruger, agterkleinseun van Lou en Bettie Bekker, en studentevriend van Casper Badenhorst, ‘n boorling van Belfast
  69. Old Joe’s Kaya. Schoemanskloof Accommodation. https://www.where2stay-southafrica.com/Accommodation/Schoemanskloof/Old_Joes_Kaia
  70. Hoffie oorlede. 14 Oktober 2012. Koerantberig in die koerant Die Rekord (Heidelberg)
  71. Inligting, photo’s en stories ontvang in Desember 2019 vanaf Lou en Bettie Bekker se kleindogter, Antoinette Bekker van Alabamba, Kanada
  72. Familie-data in September 2017 ontvang van Magda Taljaard en Elsabé Steenhuizen, kleindogters van Lou en Bettie Bekker
  73. Grafsteen van Catharina Elizabeth J.H. Westerfeld (née Erasmus). Nuwe Begraafplaas, Breyten, Mpumalanga.  https://www.graves-at-eggsa.org/main
  74. Royal S.A. Tour Itinerary. The Straits Times, 30 January 1947, Page 2. http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19470130.2.24
  75. Port Elizabeth of Yore: Royal visit of 1947. http://thecasualobserver.co.za/royal-visit-port-elizabeth-1947/
  76. Rediscovering the 1947 Royal Visit to South Africa. http://www.theheritageportal.co.za/article/rediscovering-1947-royal-visit-south-africa
  77. Rekord van tweede huwelik van Marietjie Westerveld. https://www.identitynumber.org
  78. Rekord van geboorte, huwelik en dood van Lou Bekker jnr. https://www.gendatabase.com/
  79. Begrafnisbrief van Lourens Christiaan Bekker jnr. In besit van sy niggie, Bettie Kruger van Pretoria
  80. Telefoniese onderhoud op 30 November 2020 met Loutjie Bekker van Pretoria, kleinseun van Lou en Bettie Bekker
  81. Grafsteen van Lourens Christiaan Bekker. Nuwe Begraafplaas, Breyten, Mpumalanga.  https://www.graves-at-eggsa.org/main
  82. Rekord van geboorte, huwelik en dood van Andries Bekker en en Miempie Kruger. https://www.gendatabase.com/
  83. Familie-data ontvang op 13 Augustus 2017 van René Bekker, vrou van Louw Bekker, kleinseun van Lou en Bettie Bekker
  84. Inligting, foto’s en staaltjies op die Bekker-familie WhatsApp groep [Privaat]

< BACK